Đau gân gót sau chơi thể thao thường gặp ở người chạy bộ, đá bóng, cầu lông hoặc tham gia các môn có nhiều động tác bật nhảy, tăng tốc và đổi hướng. Tình trạng đau có thể xuất hiện do gân Achilles phải chịu lực liên tục khi vận động. Nếu cơn đau kéo dài, sưng nhiều và khó đi lại, người bệnh nên đi khám sớm để kiểm tra mức độ tổn thương.
Tham vấn chuyên môn: ThS.BS Hoàng Văn Ban, Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Người bị đau gân gót không nên tự xác định nguyên nhân chỉ dựa vào vị trí đau, vì đau phía sau gót còn gặp trong một số tổn thương khác. Nếu đau dữ dội xuất hiện ngay trong lúc chơi thể thao, không nhón được chân hoặc khó đi bằng chân bị đau, người bệnh cần ngừng vận động và đi khám sớm.
Đau gân gót sau chơi thể thao thường liên quan đến tổn thương nào?
Gân Achilles nối cơ bắp chân với xương gót và tham gia trực tiếp khi đi bộ, chạy, leo cầu thang, bật nhảy hoặc nhón chân. Vì vậy, những môn có nhiều động tác chạy và nhảy như bóng đá, cầu lông, tennis, bóng rổ, bóng chuyền hoặc chạy bộ dễ làm vùng gân này đau nếu cường độ vận động vượt quá ngưỡng chịu tải của gân.
Đau âm ỉ dọc theo gân Achilles hoặc ngay phía sau gót, cứng gân vào buổi sáng và đau tăng khi chạy hoặc sau khi tập thường gặp ở người bị tổn thương gân Achilles. Trong khi đó, đứt gân Achilles thường xảy ra đột ngột, gây đau nhiều và khiến người bệnh khó nhón chân hoặc đẩy bàn chân xuống đất như bình thường.
Một số biểu hiện thường gặp gồm:
- Đau phía sau gót hoặc dọc đoạn gân ngay trên xương gót.
- Cứng gân vào buổi sáng hoặc sau thời gian ngồi nghỉ.
- Đau rõ hơn khi chạy, bật nhảy, leo cầu thang hoặc nhón chân.
- Vùng gân sưng hoặc dày hơn bình thường.
- Đau sau các buổi tập nặng hoặc rõ hơn vào ngày hôm sau.
Những yếu tố khiến gân gót bị đau sau vận động
Đau gân Achilles do gân phải hoạt động quá nhiều. Cơn đau có thể tăng dần sau nhiều buổi tập hoặc xuất hiện đột ngột khi bật nhảy, tăng tốc, đổi hướng mạnh.
Tăng quãng đường, thời gian hoặc cường độ tập quá nhanh
Gân Achilles cần thời gian để làm quen khi người chơi tăng số buổi tập, chạy xa hơn, tập nặng hơn hoặc quay lại chơi thể thao sau thời gian nghỉ. Nếu khối lượng vận động tăng nhiều trong thời gian ngắn, gân có thể bị quá tải và xuất hiện đau.
Tình trạng này thường gặp ở người mới chạy bộ hoặc đột ngột tăng cường độ tập. Ban đầu, cơn đau có thể chỉ xuất hiện sau buổi tập, sau đó tăng dần và xuất hiện ngay khi chạy hoặc bật nhảy.
Các động tác bật nhảy, tăng tốc và đổi hướng liên tục
Khi bật nhảy, tiếp đất hoặc chạy nước rút, cơ bắp chân co mạnh và truyền lực qua gân Achilles để đẩy cơ thể về phía trước hoặc lên cao. Các môn như bóng đá, bóng rổ, tennis và cầu lông lặp lại những động tác này nhiều lần nên gân gót dễ bị kích thích nếu người chơi chưa đủ sức mạnh hoặc tập với cường độ quá cao.
Với trường hợp rách hoặc đứt gân, tổn thương xảy ra khi lực tác động rất mạnh và đột ngột, chẳng hạn lúc tiếp đất sau cú nhảy hoặc đổi hướng nhanh. Người chơi sẽ thấy đau dữ dội ngay thời điểm chấn thương thay vì đau âm ỉ tăng dần sau nhiều buổi tập.
Cơ bắp chân căng và giày tập không phù hợp
Cơ bắp chân căng có thể làm tăng lực kéo lên gân Achilles, nhất là ở vị trí gân bám vào xương gót. Bên cạnh đó, chọn giày không phù hợp có thể làm thay đổi cách bàn chân tiếp đất, khiến lực dồn lên gân Achilles nhiều hơn và dễ gây đau.
Ngoài ra, người có một số bệnh lý chuyển hóa hoặc viêm toàn thân, tiền sử đau gân Achilles hay đang sử dụng một số thuốc nhất định cần thông báo với bác sĩ khi đi khám. Những yếu tố này ảnh hưởng đến sức khỏe của gân và được bác sĩ xem xét cùng lịch tập luyện để xác định nguyên nhân phù hợp.
Đau gân gót sau chơi thể thao nên xử trí thế nào?
Khi gân gót bắt đầu đau, người chơi nên giảm các hoạt động làm cơn đau tăng lên. Việc xử trí tiếp theo sẽ tùy vào mức độ đau, khả năng đi lại và dấu hiệu rách hoặc đứt gân.
Giảm chạy, nhảy nhưng không cần nằm nghỉ hoàn toàn
Khi gân gót đau nhẹ, người tập nên tạm giảm các hoạt động như chạy nhanh, chạy dốc, bật nhảy hoặc những động tác làm cơn đau tăng lên. Nếu vẫn đi lại bình thường và không có dấu hiệu chấn thương nặng, không cần nằm nghỉ hoàn toàn mà có thể duy trì các hoạt động nhẹ trong khả năng.
Trong thời gian hạn chế chạy và nhảy, có thể thay bằng đạp xe hoặc các bài tập ít gây va chạm lên chân. Cường độ tập nên tăng giảm theo mức độ đau; nếu đau kéo dài hoặc từng chấn thương gân Achilles trước đó, nên thận trọng hơn khi quay lại vận động.
Chườm lạnh và sử dụng thuốc theo chỉ định
Chườm lạnh vùng đau trong khoảng 20 phút mỗi lần giúp giảm cảm giác đau sau vận động, đặc biệt khi vùng gân đang sưng hoặc nhạy cảm. Nên bọc đá bằng khăn hoặc sử dụng túi chườm thay vì đặt đá lạnh trực tiếp lên da.
Không nên tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm kéo dài để tiếp tục chơi thể thao khi gót chân vẫn đau nhức. Nếu triệu chứng khiến người bệnh phải dùng thuốc nhiều ngày hoặc thường xuyên tái phát sau vận động, người bệnh cần đi khám để được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
Tập phục hồi sức mạnh gân theo từng giai đoạn
Các bài tập tăng sức mạnh cho cơ bắp chân và gân Achilles là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi. Việc tập đúng cách giúp gân chịu lực tốt hơn, giảm đau và cải thiện khả năng đi lại, chạy hoặc vận động khi chơi thể thao.
Người tập nên tăng mức độ vận động từ từ, bắt đầu với các bài nhón gót và tăng sức mạnh bắp chân, sau đó mới chuyển sang chạy, bật nhảy và đổi hướng. Không nên quay lại tập nặng ngay khi cơn đau vừa giảm vì gân có thể chưa phục hồi hoàn toàn và dễ bị đau trở lại.
Khi nào đau gân gót cần đi khám?
Người chơi thể thao nên đi khám nếu đau gân gót kéo dài, thường xuyên tái phát sau khi tập hoặc gây khó khăn khi đi bộ, leo cầu thang và nhón chân. Bác sĩ sẽ kiểm tra để xác định cơn đau có thực sự xuất phát từ gân Achilles hay do tổn thương khác quanh vùng gót, từ đó lựa chọn cách điều trị và phục hồi phù hợp.
Người bệnh cần ngừng vận động và đi khám sớm nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu sau:
- Đau đột ngột ở phía sau cổ chân khi chạy, bật nhảy hoặc đổi hướng, đôi khi có cảm giác như bị tác động mạnh vào vùng gót.
- Đau dữ dội xuất hiện đột ngột kèm sưng phía sau gót.
- Khó đi lại bằng chân bị thương.
- Không thể nhón chân hoặc đẩy bàn chân xuống đất như bình thường.
- Cảm giác chân yếu ngay sau chấn thương.
Những dấu hiệu trên có thể là biểu hiện của rách hoặc đứt gân Achilles. Nếu nghi ngờ chấn thương, người bệnh không nên cố kéo giãn, massage mạnh hoặc chạy thử vì có thể khiến tổn thương nặng hơn.
Thăm khám và phục hồi đau gân gót tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Khi thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi vị trí và thời điểm xuất hiện đau, môn thể thao đang tập, những thay đổi gần đây về lịch tập và tiền sử chấn thương. Khám trực tiếp giúp đánh giá điểm đau, sưng, khả năng cử động cổ chân và thực hiện động tác nhón gót; trong trường hợp cần làm rõ mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm hoặc chụp MRI.
Tại bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh, người bệnh được thăm khám và đánh giá để xác định nguyên nhân, mức độ tổn thương trước khi xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Một số trường hợp đau gân gót có thể được chỉ định dùng thuốc kết hợp phục hồi chức năng sau chấn thương thể thao nhằm giảm đau, hỗ trợ phục hồi tổn thương, lấy lại sức mạnh và khả năng vận động.
Phác đồ phục hồi được xây dựng riêng theo tình trạng của từng người. Các bài tập vận động và phương pháp vật lý trị liệu được điều chỉnh theo từng giai đoạn, từ phục hồi sức mạnh đến chạy, bật nhảy và các động tác đặc thù của môn thể thao. Cách tăng dần cường độ này giúp người bệnh chuẩn bị tốt hơn trước khi trở lại sân tập.
Câu hỏi thường gặp về đau gân gót sau chơi thể thao
Đau gân gót sau khi chạy có phải viêm gân Achilles không?
Không phải cứ đau gót chân sau khi chạy là viêm gân Achilles. Cơn đau có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau quanh vùng gót. Bác sĩ sẽ dựa vào vị trí đau, thời điểm xuất hiện và khả năng nhón chân để xác định nguyên nhân.
Đau gân Achilles có nên tiếp tục chơi thể thao không?
Khi gân Achilles đang đau, người tập nên tạm giảm các hoạt động làm cơn đau tăng lên như chạy nước rút, chạy dốc hoặc bật nhảy nhiều. Nếu không có dấu hiệu rách gân, vẫn có thể duy trì vận động nhẹ và tập phục hồi phù hợp thay vì nằm nghỉ hoàn toàn trong thời gian dài.
Bao lâu thì có thể tập thể thao trở lại?
Thời gian trở lại chơi thể thao tùy vào mức độ tổn thương và khả năng hồi phục của từng người. Với đau gân Achilles kéo dài, quá trình phục hồi có thể mất vài tuần đến vài tháng. Người tập chỉ nên tăng dần cường độ khi gân đã bớt đau và vận động tốt hơn, không nên vừa hết đau đã quay lại tập nặng ngay.
Kết luận
Đau gân gót sau chơi thể thao thường liên quan đến việc gân Achilles phải hoạt động liên tục khi chạy, bật nhảy hoặc tăng tốc. Người chơi nên giảm các hoạt động gây đau và phục hồi sức mạnh theo từng giai đoạn; nếu đau kéo dài, ảnh hưởng đến đi lại hoặc xuất hiện đột ngột kèm sưng, yếu chân và không nhón chân được, người bệnh cần đi khám để kiểm tra mức độ tổn thương.
Tài liệu tham khảo
- Chimenti RL, et al. Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision – 2024. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Achilles Tendinitis.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Achilles Tendon Rupture (Tear).
- Silbernagel KG, Crossley KM. A Proposed Return-to-Sport Program for Patients With Midportion Achilles Tendinopathy. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.
