Phẫu thuật Phaco là gì? Lợi ích, quy trình và những lưu ý quan trọng

Tham vấn chuyên môn: TS.BS Đinh Thị Hoàng Anh - Khoa Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh

Tóm tắt nội dung quan trọng của bài viết:

• Phẫu thuật Phaco là gì: Sử dụng sóng siêu âm tán nhuyễn và hút bỏ thủy tinh thể bị đục qua đường rạch nhỏ, sau đó thay bằng kính nội nhãn (IOL).
• Khi nào cần mổ Phaco: Khi đục thủy tinh thể gây suy giảm thị lực, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc, không cần chờ bệnh tiến triển nặng.
• 4 ưu điểm của phẫu thuật Phaco: Đường mổ nhỏ, ít xâm lấn, gây tê tại chỗ, thời gian thực hiện nhanh và thường có thể về nhà trong ngày.
• Quy trình phẫu thuật Phaco gồm 5 bước: Đo đạc và tính công suất IOL, sát khuẩn, gây tê, tán nhuyễn thủy tinh thể, đặt kính nội nhãn và theo dõi hồi phục.
• Cách chăm sóc sau mổ Phaco: Dùng thuốc theo chỉ định, không dụi mắt, tránh nước bẩn, hạn chế vận động gắng sức và tái khám đúng lịch hẹn.

1. Phẫu thuật Phaco là gì?

Về mặt khái niệm, phẫu thuật Phaco (viết tắt của Phacoemulsification) là kỹ thuật vi phẫu điều trị đục thủy tinh thể. Trong quá trình thao tác, bác sĩ sẽ tạo một đường rạch nhỏ ở vùng rìa giác mạc, sau đó đưa một đầu dò nhỏ phát sóng siêu âm vào mắt để làm nhuyễn phần nhân và vỏ thủy tinh thể bị đục. Các mảnh vụn nhỏ này sẽ được hút ra ngoài. Sau đó, bác sĩ đặt một kính nội nhãn nhân tạo (Intraocular Lens - IOL) vào bên trong bao thể thủy tinh để thay thế chức năng quang học của mắt [1].

Mục đích chính của phương pháp là loại bỏ phần thể thủy tinh bị đục và đặt thấu kính nhân tạo có độ hội tụ phù hợp nhằm cải thiện khả năng nhìn. Cho đến nay, can thiệp phẫu thuật được xem là phương pháp hiệu quả để loại bỏ tình trạng đục thủy tinh thể, bởi chưa có loại thuốc nhỏ mắt hay thuốc uống nào có thể phục hồi độ trong suốt của thể thủy tinh đã thoái hóa.

2. Đối tượng nào được chỉ định phẫu thuật Phaco?

Phẫu thuật Phaco được chỉ định chủ yếu cho những bệnh nhân mắc đục thủy tinh thể khiến thị lực bị suy giảm và bắt đầu ảnh hưởng đến chất lượng sống cũng như các sinh hoạt thường nhật như đọc sách, điều khiển phương tiện giao thông, xem tivi hay làm việc nhà.

Người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Mắt nhìn mờ dần, cảm giác như có một lớp sương mỏng che trước tầm nhìn.
• Khả năng cảm nhận màu sắc bị biến đổi, màu sắc đồ vật xung quanh trông nhạt hơn hoặc ngả sang tông vàng.
• Khả năng quan sát vào ban đêm hoặc trong điều kiện thiếu sáng suy giảm.
• Tình trạng nhạy cảm với ánh sáng, dễ bị lóa mắt hoặc nhìn thấy quầng sáng bao quanh các bóng đèn.
• Hiện tượng nhìn đôi (song thị) ở một bên mắt.

Người bệnh không nhất thiết phải chờ đến khi đục thủy tinh thể chuyển sang giai đoạn quá nặng ("chín") mới phẫu thuật. Việc can thiệp ở thời điểm thích hợp giúp quá trình tán nhuyễn diễn ra thuận lợi hơn, giảm bớt năng lượng siêu âm cần sử dụng và hạn chế tác động lên các tế bào lân cận. Thời điểm phẫu thuật cụ thể sẽ do bác sĩ nhãn khoa đánh giá dựa trên mức độ suy giảm thị lực và nhu cầu công việc của từng cá nhân.

3. Ưu điểm của phẫu thuật Phaco không dao so với phương pháp mổ cũ

So với các phương pháp mổ kinh điển như lấy thủy tinh thể ngoài bao (ECCE) vốn đòi hỏi đường mổ rộng và phải khâu nhiều mũi chỉ, phẫu thuật Phaco mang lại nhiều cải tiến:

3.1. Đường mổ nhỏ, ít xâm lấn

Phẫu thuật Phaco sử dụng các vết rạch nhỏ ở rìa giác mạc (thường dao động từ 2.2 đến 2.8 mm) để đưa các dụng cụ vi phẫu vào bên trong mắt. Nhờ độ chính xác của tia laser, vết mổ có khả năng tự khép kín lại sau phẫu thuật mà không cần khâu bằng chỉ. Điều này giúp hạn chế cảm giác cộm xốn, giảm nguy cơ kích ứng và kiểm soát tốt tình trạng loạn thị do sẹo mổ gây ra.

3.2. Gây tê tại chỗ

Thay vì phải gây mê hoặc tiêm tê sâu sau nhãn cầu, đại đa số các ca mổ Phaco hiện nay thường sử dụng thuốc nhỏ gây tê bề mặt hoặc gây tê cạnh nhãn cầu. Người bệnh tỉnh táo trong suốt quá trình thao tác mà ít có cảm giác đau đớn, đồng thời hạn chế các phản ứng phụ liên quan đến gây mê đường hô hấp.

3.3. Thời gian phẫu thuật tương đối ngắn

Nhờ sự hỗ trợ của hệ thống máy móc siêu âm và kỹ thuật của bác sĩ, một ca mổ Phaco thường diễn ra trong khoảng thời gian tương đối ngắn. Thời gian can thiệp thực tế trên từng mắt có thể thay đổi tùy thuộc vào độ cứng của nhân và tình trạng sức khỏe của người bệnh, giúp giảm bớt căng thẳng tâm lý trên bàn mổ.

3.4. Có thể về nhà trong ngày

Sau khi hoàn thành các bước phẫu thuật, bác sĩ sẽ theo dõi các chỉ số như mạch, huyết áp và kiểm tra lại tình trạng mắt trong khoảng một đến hai giờ. Nếu không có dấu hiệu bất thường, người bệnh có thể ra về ngay trong ngày mà không cần lưu viện qua đêm. Mặc dù thị lực có thể hơi mờ trong những ngày đầu do mắt đang trong giai đoạn thích nghi, phần lớn người bệnh đều ghi nhận thị lực cải thiện rõ rệt sau thời gian hồi phục.

4. Quy trình phẫu thuật Phaco diễn ra như thế nào?

Một ca phẫu thuật Phaco thường được thực hiện theo 5 bước:

4.1. Bước 1: Khám và tính toán công suất IOL

Trước khi mổ, người bệnh được thăm khám mắt, đo thị lực, đo nhãn áp và kiểm tra đáy mắt. Bác sĩ sử dụng các thiết bị sinh trắc học để đo chiều dài trục nhãn cầu và độ cong giác mạc, từ đó lựa chọn công suất kính nội nhãn (IOL) phù hợp với mắt của từng người.

4.2. Bước 2: Gây tê và sát khuẩn

Trước khi vào phòng phẫu thuật, bác sĩ tra thuốc giãn đồng tử và thực hiện gây tê bằng thuốc nhỏ mắt chuyên dụng để làm mất cảm giác đau. Vùng da quanh mắt và kết mạc được làm sạch, sát trùng cẩn thận bằng dung dịch y tế chuyên biệt để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.

4.3. Bước 3: Tạo đường mổ và tán nhuyễn thủy tinh thể

Bác sĩ mở đường rạch nhỏ ở rìa giác mạc, sau đó mở bao trước thủy tinh thể. Đầu phaco phát năng lượng siêu âm được đưa vào trong bao để tán nhuyễn phần nhân đục thành các hạt nhỏ, đồng thời hệ thống hút chân không sẽ dẫn lưu các mảnh vụn và lớp vỏ thể thủy tinh ra ngoài.

4.4. Bước 4: Đặt kính nội nhãn

Sau khi khoang bao thể thủy tinh đã được làm sạch, bác sĩ sử dụng ống bơm chuyên dụng để đưa thấu kính nội nhãn (IOL) mềm đã được gấp gọn vào trong bao. Khi vào đúng vị trí, thấu kính sẽ tự mở rộng và nằm cố định để đảm nhận chức năng hội tụ hình ảnh.

4.5. Bước 5: Kết thúc và theo dõi sau mổ

Bác sĩ kiểm tra độ kín của mép rạch giác mạc bằng dịch nhãn khoa, tra thuốc bảo vệ và đặt nắp bảo hộ mắt. Người bệnh được chuyển về phòng theo dõi để nghỉ ngơi trước khi được bác sĩ kê đơn thuốc và hướng dẫn chi tiết cách chăm sóc mắt tại nhà và đặt lịch tái khám.

5. Cần lưu ý gì khi chăm sóc mắt sau phẫu thuật Phaco?

Chăm sóc mắt đúng cách sau can thiệp đóng vai trò quan trọng đối với quá trình hồi phục và phòng ngừa các biến chứng nhãn khoa:

• Sử dụng thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ: Người bệnh cần tra các loại thuốc nhỏ mắt theo đúng liều lượng và thời gian được kê trong đơn. Tránh việc tự ý ngừng thuốc khi thấy mắt nhìn rõ hơn hoặc tự ý mua thêm các loại thuốc nhỏ mắt khác khi chưa có ý kiến của bác sĩ điều trị.
• Không dụi hoặc tạo áp lực lên mắt: Người bệnh cần tránh hành động dụi mắt, chà xát mi mắt hoặc tì đè lên vùng phẫu thuật. Trong những ngày đầu sau mổ, bạn nên sử dụng tấm che mắt bảo hộ (kể cả khi đi ngủ) để phòng ngừa việc vô tình chạm tay vào mắt.
• Hạn chế để nước và chất kích thích vào mắt: Trong thời gian đầu, người bệnh cần tránh để nước sinh hoạt, xà phòng hay dầu gội bắn trực tiếp vào mắt phẫu thuật. Việc vệ sinh vùng mặt nên sử dụng khăn mềm thấm nước sạch lau nhẹ nhàng xung quanh bờ mi.
• Tạm thời hạn chế các hoạt động thể lực gắng sức: Bạn nên hạn chế mang vác vật nặng, cúi gập người sâu hoặc tham gia các môn thể thao vận động mạnh trong thời gian mắt đang lành thương. Hoạt động bơi lội cũng cần tạm dừng trong thời gian đầu để phòng ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn từ nguồn nước.
• Tái khám đúng lịch hẹn: Người bệnh cần đến tái khám theo các mốc thời gian quy định của cơ sở y tế. Việc tái khám giúp bác sĩ theo dõi tiến trình thích ứng của kính nội nhãn và phát hiện sớm các vấn đề phát sinh.

Nhận biết các dấu hiệu cần đến cơ sở y tế kiểm tra sớm:

Người bệnh cần liên hệ bác sĩ chuyên khoa nếu xuất hiện các triệu chứng:

• Thị lực suy giảm nhanh hoặc mắt nhìn mờ đột ngột.
• Mắt đau nhức nhiều, cơn đau kéo dài không thuyên giảm sau khi dùng thuốc.
• Mắt xuất hiện tình trạng đỏ nhiều đi kèm chảy dịch nhầy hoặc dử mắt.
• Xuất hiện hiện tượng ruồi bay nhiều, thấy chớp sáng bất thường trong tầm nhìn.

6. Trải nghiệm phẫu thuật Phaco an toàn, đẳng cấp tại Trung tâm Mắt Hồng Ngọc

Đứng trước quyết định can thiệp phẫu thuật mắt, rào cản tâm lý của người cao tuổi và gia đình thường là nỗi lo sợ biến chứng, rủi ro nhiễm trùng hoặc tay nghề bác sĩ chưa vững vàng. Việc chọn sai cơ sở y tế không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thị lực mà còn gây mệt mỏi về thể chất lẫn tinh thần trong quá trình lưu viện.

Thấu hiểu những trăn trở đó, Trung tâm Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc mang đến giải pháp điều trị đục thủy tinh thể tối ưu, đáp ứng những tiêu chuẩn y khoa khắt khe để hành trình tìm lại ánh sáng trở nên an tâm và nhẹ nhàng.

• Đội ngũ phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm: Các bác sĩ Nhãn khoa từng công tác tại các bệnh viện tuyến đầu trực tiếp thăm khám, hội chẩn và thực hiện phẫu thuật, hỗ trợ xử lý các ca đục thủy tinh thể nhân cứng hoặc có bệnh lý phối hợp.
• Đầu tư hệ thống công nghệ hiện đại: Bệnh viện ứng dụng hệ thống máy mổ Phaco Centurion (Alcon – Mỹ) kết hợp hệ thống đo đạc và tính toán công suất thấu kính IOL Master, giúp kiểm soát đường mổ nhỏ, duy trì ổn định áp lực nội nhãn trong suốt ca mổ và hỗ trợ phục hồi thị lực thuận lợi.
• Phòng mổ vô khuẩn tiêu chuẩn quốc tế: Hệ thống phòng mổ áp lực dương một chiều đạt tiêu chuẩn HBN (Anh Quốc) và chứng nhận chất lượng y tế ACHSI (Úc), kiểm soát nhiễm khuẩn theo quy định nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn nội nhãn.
• Đa dạng các loại kính nội nhãn chính hãng: Cung cấp các dòng thấu kính nhân tạo từ đơn tiêu, đa tiêu đến thấu kính điều chỉnh loạn thị (Toric) nhập khẩu từ Mỹ và Châu Âu, đáp ứng nhu cầu thị giác của từng người bệnh.
• Dịch vụ y tế tiện nghi và hỗ trợ bảo hiểm chu đáo: Quy trình tiếp đón tinh gọn, khu vực theo dõi yên tĩnh. Bệnh viện áp dụng chính sách thanh toán Bảo hiểm Y tế cùng dịch vụ bảo lãnh viện phí từ các đơn vị bảo hiểm tư nhân, hỗ trợ giảm bớt chi phí điều trị cho gia đình.

7. Các câu hỏi thường gặp (FAQs)

7.1. Thủy tinh thể nhân tạo có tuổi thọ bao lâu?

Kính nội nhãn (IOL) được sản xuất từ các vật liệu polymer sinh học tương thích tốt với cơ thể, được thiết kế để lưu lại lâu dài bên trong mắt mà không cần thay thế định kỳ. Nếu sau một thời gian thị lực có dấu hiệu mờ đi, nguyên nhân thường do tình trạng đục bao sau tự nhiên và có thể xử lý thuận tiện bằng thủ thuật chiếu laser YAG ngoại trú.

7.2. Bệnh đục thủy tinh thể có tái phát sau mổ Phaco không?

Tình trạng đục thủy tinh thể thông thường không tái phát, vì phần nhân và vỏ thể thủy tinh tự nhiên bị mờ đã được lấy ra và thay thế bằng IOL nhân tạo. Một số người bệnh có thể gặp tình trạng đục bao sau (đục thứ phát), do các tế bào biểu mô còn lại tăng sinh làm mờ lớp màng bao giữ thấu kính. Bác sĩ có thể cải thiện tình trạng này bằng phương pháp mở bao sau bằng laser YAG mà không cần can thiệp phẫu thuật lại.

7.3. Phẫu thuật Phaco giá bao nhiêu?

Chi phí cho một ca phẫu thuật Phaco không có một mức giá cố định cho tất cả mọi người mà phụ thuộc vào tình trạng mắt, phương pháp can thiệp và loại thấu kính nội nhãn (đơn tiêu hay đa tiêu) được chỉ định sử dụng. Thông thường, chi phí dao động trong khoảng từ 15.000.000 đến 50.000.000 đồng cho mỗi bên mắt. Bạn có thể tìm hiểu thêm thông tin chi tiết qua bài viết: Chi phí phẫu thuật Phaco giá bao nhiêu.

Phẫu thuật Phaco là phương pháp can thiệp ngoại khoa an toàn và hiệu quả, giúp người bệnh đục thủy tinh thể cải thiện tầm nhìn rõ ràng để tiếp tục các hoạt động sinh hoạt độc lập. Việc chủ động thăm khám khi phát hiện các dấu hiệu thị giác bất thường sẽ giúp bác sĩ xác định thời điểm can thiệp thích hợp, hạn chế các ảnh hưởng xấu đến thị lực về sau. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp tình trạng nhìn mờ do đục thủy tinh thể, hãy liên hệ với Trung tâm Mắt – Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn phương án điều trị phù hợp.

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về mắt, đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0919.489.258 - 0916.987.366 để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế cho các chẩn đoán hay tư vấn y khoa chuyên nghiệp. Tình trạng nhãn khoa cũng như cấu trúc mắt của mỗi người là hoàn toàn khác nhau. Chính vì vậy, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa Mắt trực tiếp thăm khám chuyên sâu và đánh giá cá nhân hóa trước khi đưa ra quyết định về phác đồ điều trị.

Tài liệu tham khảo:

1. National Eye Institute. (n.d.). Cataract surgery. Nih.gov. Retrieved October 30, 2026, from https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/cataracts/cataract-surgery