Nhược cơ mắt là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Tham vấn chuyên môn: TS.BS Đinh Thị Hoàng Anh - Khoa Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh

Tóm tắt nội dung quan trọng của bài viết:

• Định nghĩa: Nhược cơ mắt là bệnh lý tự miễn gây gián đoạn tín hiệu thần kinh - cơ, làm suy yếu các cơ quanh mắt (cơ nâng mi, cơ vận nhãn).
• Triệu chứng đặc trưng: Sụp mi, nhìn đôi và hạn chế vận động nhãn cầu. Các dấu hiệu này thường nhẹ vào buổi sáng và diễn biến nặng hơn vào cuối ngày hoặc khi mệt mỏi.
• Nguyên nhân: Do hệ miễn dịch sản sinh kháng thể tự miễn phá hủy thụ thể tiếp nhận tín hiệu thần kinh. Yếu tố nguy cơ cao liên quan đến các bất thường tại tuyến ức.
• Chẩn đoán và điều trị: Cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu (điện cơ, xét nghiệm máu, MRI/CT) để xác định bệnh. Điều trị tập trung vào việc dùng thuốc kiểm soát triệu chứng hoặc phẫu thuật loại bỏ u tuyến ức (nếu có) thông qua mô hình hội chẩn liên chuyên khoa (Thần kinh - Nhãn khoa).

1. Nhược cơ mắt là bệnh gì?

Nhược cơ mắt (Ocular Myasthenia Gravis - OMG) là một bệnh lý thuộc nhóm tự miễn dịch. Bệnh xảy ra khi quá trình dẫn truyền tín hiệu giữa dây thần kinh và các cơ chịu trách nhiệm vận động nhãn cầu (bao gồm cơ nâng mi và cơ vận nhãn) bị rối loạn.

Ở cơ thể khỏe mạnh, các đầu mút thần kinh sẽ tiết ra một chất dẫn truyền có tên là Acetylcholine (ACh) để kích thích cơ co bóp. Tuy nhiên, ở người mắc bệnh nhược cơ, hệ miễn dịch lại sản sinh ra các kháng thể bất thường tấn công và phá hủy các thụ thể tiếp nhận chất ACh này. Hậu quả là các cơ quanh mắt không nhận đủ tín hiệu kích thích, trở nên yếu ớt và rất nhanh bị mỏi.

Nhược cơ mắt được xem là thể khu trú của bệnh nhược cơ. Nếu không được theo dõi và kiểm soát, có khoảng 50 - 80% người mắc nhược cơ mắt sẽ tiến triển thành nhược cơ toàn thân (lan rộng gây yếu cơ nhai, cơ nuốt, cơ hô hấp và cơ tứ chi).

2. Các dấu hiệu nhận biết nhược cơ mắt điển hình

Đặc trưng cốt lõi để nhận biết bệnh nhược cơ (so với các bệnh lý thần kinh khác) là sự thay đổi mức độ triệu chứng theo thời gian trong ngày. Cụ thể, các dấu hiệu thường nhẹ vào buổi sáng sau khi ngủ dậy và nặng dần về chiều tối, hoặc bùng phát sau khi người bệnh làm việc căng thẳng.

• Sụp mi mắt (Ptosis): Hiện tượng này có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên mắt. Mức độ sụp mi không cố định; mi mắt thường có cảm giác trĩu nặng, sụp xuống và làm che khuất một phần hoặc toàn bộ tầm nhìn.
• Nhìn đôi (Song thị - Diplopia): Xảy ra do tình trạng yếu liệt không đồng đều giữa các nhóm cơ vận nhãn, khiến hai mắt mất đi khả năng phối hợp vận động đồng bộ. Người bệnh sẽ thấy một vật thể biến thành hai hình ảnh chồng chéo hoặc nằm song song cạnh nhau. Điểm đáng lưu ý là tình trạng nhìn đôi này sẽ biến mất khi người bệnh nhắm thử một bên mắt lại.
• Hạn chế vận động nhãn cầu: Các cơ vận nhãn yếu đi khiến người bệnh gặp khó khăn khi thực hiện các động tác liếc mắt lên trên, liếc xuống dưới hoặc đưa mắt sang hai bên.

3. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây nhược cơ mắt

Cơ chế sinh bệnh của nhược cơ mắt liên quan trực tiếp đến sự sai lệch trong hệ thống miễn dịch của cơ thể, kết hợp cùng một số yếu tố nguy cơ có khả năng kích phát hoặc làm trầm trọng thêm triệu chứng. Cụ thể như sau:

• Rối loạn hệ miễn dịch: Đây là cơ chế chính gây bệnh. Hệ miễn dịch sinh ra các kháng thể bất thường tấn công cả các tế bào khỏe mạnh (chủ yếu là kháng thể kháng thụ thể Acetylcholine - AChR). Điều này khiến các cơ, đặc biệt là cơ nâng mi và cơ vận nhãn, bị yếu, gây sụp mi hoặc nhìn đôi.
• Bất thường tại tuyến ức (Thymus): Tuyến ức là cơ quan có liên quan mật thiết đến quá trình dung nạp miễn dịch. Có khoảng 75% người mắc bệnh nhược cơ có kèm theo các bất thường tại tuyến ức, phổ biến là tình trạng tăng sản tuyến ức hoặc sự xuất hiện của u tuyến ức.
• Yếu tố kích phát (Làm bệnh nặng thêm): Một số yếu tố bên ngoài có thể làm khởi phát hoặc khiến triệu chứng nhược cơ trở nên trầm trọng hơn, bao gồm: tình trạng nhiễm trùng, căng thẳng (stress) về thể chất hoặc tinh thần, chấn thương/phẫu thuật, phụ nữ trong thai kỳ/hậu sản, hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc đang sử dụng.

4. Các phương pháp chẩn đoán nhược cơ mắt

Vì các triệu chứng như sụp mi hay nhìn đôi rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thần kinh sọ não nguy hiểm khác (như u não, phình mạch máu não, đột quỵ), bác sĩ sẽ cần thực hiện các nghiệm pháp chẩn đoán chuyên sâu:

• Nghiệm pháp chườm lạnh (Ice-pack test): Bác sĩ đặt một túi chườm lạnh lên vùng mi mắt bị sụp trong khoảng 2 phút. Nhiệt độ hạ thấp có thể hỗ trợ cải thiện tạm thời quá trình dẫn truyền thần kinh - cơ, giúp mi mắt nâng lên rõ rệt sau khi chườm. Đây là một nghiệm pháp lâm sàng hữu ích để hỗ trợ chẩn đoán.
• Xét nghiệm máu: Nhằm tìm kiếm sự hiện diện của các tự kháng thể đặc hiệu liên quan đến nhược cơ (thường gặp nhất là kháng thể kháng AChR, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể xét nghiệm bổ sung kháng thể MuSK hoặc LRP4).
• Điện sinh lý thần kinh - cơ: Bác sĩ thực hiện kỹ thuật kích thích thần kinh lặp lại (RNS) hoặc đo điện cơ sợi đơn độc (SFEMG) để ghi nhận và đánh giá những bất thường trong việc truyền tải tín hiệu từ dây thần kinh đến bó cơ.
• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) vùng lồng ngực được chỉ định để khảo sát hình thái tuyến ức và tầm soát u tuyến ức. Ngoài ra, MRI hoặc CT sọ não cũng có thể được thực hiện để loại trừ các tổn thương thần kinh trung ương gây ra tình trạng sụp mi, nhìn đôi.

5. Thăm khám và điều trị nhược cơ mắt đa chuyên khoa tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc

Bệnh nhược cơ mắt đòi hỏi sự phối hợp điều trị khắt khe giữa chuyên khoa Thần kinh và Nhãn khoa để ngăn chặn bệnh tiến triển toàn thân. Trung tâm Mắt phối hợp cùng Khoa Nội thần kinh tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc là địa chỉ y tế uy tín trong chẩn đoán và điều trị căn bệnh này:

• Hội chẩn liên chuyên khoa: Người bệnh được thăm khám và đánh giá toàn diện bởi các bác sĩ Nội thần kinh và Nhãn khoa giàu kinh nghiệm. Quá trình này giúp chẩn đoán phân biệt rõ ràng nhược cơ mắt với các tổn thương thần kinh sọ não khác.
• Hệ thống cận lâm sàng đồng bộ: Bệnh viện trang bị hệ thống máy đo điện cơ đồ thế hệ mới cùng các thiết bị chụp cắt lớp, MRI sọ não/lồng ngực hiện đại, hỗ trợ phát hiện kịp thời các bất thường trong dẫn truyền thần kinh và tầm soát u tuyến ức.
• Phác đồ điều trị cá nhân hóa: Tùy vào mức độ đáp ứng của từng người bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp:
• Điều trị nội khoa (Dùng thuốc): Bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc kháng men cholinesterase (như Mestinon) để hỗ trợ cải thiện sức cơ, hoặc kết hợp với các nhóm thuốc ức chế miễn dịch (như Corticosteroid) với liều lượng được kiểm soát nghiêm ngặt.
• Can thiệp phẫu thuật: Trong trường hợp chẩn đoán có u tuyến ức, người bệnh sẽ được hội chẩn cùng ê-kíp phẫu thuật Ngoại lồng ngực để tiến hành phẫu thuật cắt bỏ tuyến ức nội soi. Việc này nhằm loại bỏ nguồn gốc sản sinh ra các tự kháng thể gây bệnh, hỗ trợ ổn định tình trạng miễn dịch.

6. Giải đáp thắc mắc (FAQ) về bệnh nhược cơ mắt

6.1. Nhược cơ mắt có chữa được không?

Bệnh nhược cơ có thể được điều trị và kiểm soát hiệu quả, nhưng hiện y học chưa có phương pháp chữa khỏi dứt điểm cho tất cả các trường hợp. Việc tuân thủ dùng thuốc theo phác đồ giúp giảm thiểu đáng kể các triệu chứng sụp mi, nhìn đôi, từ đó hỗ trợ người bệnh duy trì các sinh hoạt thường ngày.

6.2. Nhược cơ mắt có nguy hiểm không?

Nếu bệnh chỉ giới hạn ở nhóm cơ vận động nhãn cầu, nhược cơ mắt thường không đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, rủi ro y khoa nằm ở việc bệnh có khả năng tiến triển thành thể nhược cơ toàn thân. Khi đó, tình trạng yếu cơ sẽ lan rộng đến tứ chi, cơ nuốt hoặc cơ hô hấp, gây ra các biến chứng suy hô hấp nghiêm trọng. Do đó, người bệnh cần đi khám sớm khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như khó nuốt, nói ngọng, hụt hơi và yếu mỏi tay chân.

6.3. Nhược cơ mắt có dẫn đến mù lòa không?

Thông thường là không. Căn bệnh này chỉ làm suy yếu các cơ bám quanh nhãn cầu chứ không gây tổn thương trực tiếp lên các cấu trúc chịu trách nhiệm thu nhận hình ảnh (như giác mạc, võng mạc hay dây thần kinh thị giác). Dù không gây mù lòa, nhưng triệu chứng sụp mi nặng và song thị sẽ làm cản trở tầm nhìn, gây khó khăn cho việc đi lại và lái xe.

Nhược cơ mắt là bệnh lý tự miễn cần được chẩn đoán xác định và theo dõi y khoa định kỳ. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp người bệnh cải thiện tầm nhìn, khôi phục chất lượng cuộc sống mà còn đóng vai trò then chốt trong việc phòng ngừa bệnh tiến triển thành thể nhược cơ toàn thân phức tạp.

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về mắt và cần tư vấn phác đồ chi tiết, vui lòng liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được các chuyên gia nhãn khoa trực tiếp thăm khám:

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về mắt, đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0919.489.258 hoặc 0916.987.366 để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế cho các chẩn đoán hay tư vấn y khoa chuyên nghiệp. Tình trạng nhãn khoa cũng như cấu trúc mắt của mỗi người là hoàn toàn khác nhau. Chính vì vậy, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa Mắt trực tiếp thăm khám chuyên sâu và đánh giá cá nhân hóa trước khi đưa ra quyết định về phác đồ điều trị.

Tài liệu tham khảo:

1. Nair, A. G., Patil-Chhablani, P., Venkatramani, D. V., & Gandhi, R. A. (2014). Ocular myasthenia gravis: a review. Indian Journal of Ophthalmology, 62(10), 985–991. https://doi.org/10.4103/0301-4738.145987
2. Hassan, A., & Yasawy, Z. M. (2017). Myasthaenia Gravis: Clinical management issues before, during and after pregnancy. Sultan Qaboos University Medical Journal, 17(3), e259–e267. https://doi.org/10.18295/squmj.2017.17.03.002