Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ thường gồm sốt cao, đau đầu, đau hốc mắt, đau mỏi người, buồn nôn hoặc nôn, phát ban và đôi khi có chấm xuất huyết hoặc chảy máu cam/chân răng. Tuy nhiên, trong những ngày đầu, bệnh rất dễ nhầm với các nhiễm virus khác và không phải trẻ nào cũng có phát ban hay chấm xuất huyết.
Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu có đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ hoặc vật vã bất thường, chảy máu, khó thở, tay chân lạnh, tiểu ít hoặc mệt lả. Đặc biệt, trẻ bắt đầu hạ sốt không đồng nghĩa bệnh đã khỏi; dấu hiệu cảnh báo của sốt xuất huyết nặng thường xuất hiện trong 24-48 giờ sau khi sốt giảm.
Tham vấn chuyên môn: BSCKII - Phạm Thị Như Hoa - Trưởng Khoa Nhi Bệnh Nhiệt đới - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh
Tóm tắt nhanh bài viết
- Sốt xuất huyết ở trẻ thường khởi phát với sốt cao đột ngột, mệt mỏi, đau đầu, đau hốc mắt, đau mỏi người, buồn nôn, phát ban hoặc chấm xuất huyết.
- Không có phát ban hoặc chấm xuất huyết không loại trừ sốt xuất huyết.
- Trẻ cần đi viện ngay nếu đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh, khó thở, chảy máu, tiểu ít hoặc mệt lả.
- Giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện khi trẻ bắt đầu hạ sốt, khoảng ngày thứ 3-7 của bệnh.
- Không tự dùng aspirin, ibuprofen, cạo gió, cắt lể hoặc tự truyền dịch tại nhà.
- Trẻ sốt cao trong vùng có dịch cần được bác sĩ thăm khám và xét nghiệm khi phù hợp.
Sốt xuất huyết ở trẻ là gì?
Sốt xuất huyết Dengue ở trẻ là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, lây qua muỗi vằn. Trẻ em có thể mắc bệnh khi bị muỗi mang virus đốt. Bệnh có thể nhẹ, nhưng cũng có thể diễn tiến nặng với thoát huyết tương, chảy máu, sốc hoặc tổn thương cơ quan nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sốt xuất huyết là bệnh do virus Dengue lây qua muỗi vằn; nhiều trường hợp không triệu chứng hoặc nhẹ, nhưng một số ca có thể tiến triển thành sốt xuất huyết nặng.
Bác sĩ Như Hoa - Trưởng Khoa Nhi Bệnh Nhiệt đới - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh cũng chia sẻ rằng: “Ở trẻ nhỏ, biểu hiện sốt xuất huyết đôi khi không đặc hiệu. Trẻ có thể chỉ sốt, quấy, mệt, ăn kém hoặc nôn, khiến cha mẹ dễ nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường. Vì vậy, trong mùa cao điểm dịch từ tháng 8 đến tháng 10 hoặc khi khu vực sinh sống có ca bệnh, trẻ sốt cao đột ngột cần được theo dõi sát và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.”
Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ thường gặp
Các dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ có thể thay đổi theo từng giai đoạn bệnh: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Đặc biệt trong 1-2 ngày đầu, triệu chứng thường không đặc hiệu, dễ nhầm với sốt siêu vi, cúm hoặc nhiễm trùng hô hấp.
1. Sốt cao đột ngột
Trẻ thường khởi phát bằng sốt cao đột ngột, có thể 39 - 40°C. Sốt có thể liên tục, kéo dài 2-7 ngày; sau khi dùng thuốc hạ sốt, nhiệt độ có thể giảm tạm thời rồi tăng trở lại.
Một số đặc điểm gợi ý sốt xuất huyết bao gồm:
- Sốt cao đột ngột, nhất là trong mùa dịch hoặc khu vực có ca bệnh.
- Trẻ mệt nhiều, giảm chơi, ăn uống kém.
- Có thể kèm đỏ mặt, da nóng.
- Sau khi dùng paracetamol, sốt có thể giảm tạm thời rồi tăng lại.
Theo Bộ Y tế, sốt cao đột ngột kéo dài 2-7 ngày là dấu hiệu quan trọng cần nghĩ đến sốt xuất huyết, đặc biệt trong mùa dịch hoặc khu vực có lưu hành virus Dengue.
2. Đau đầu, đau hốc mắt, đau mỏi người
Ở trẻ lớn, triệu chứng có thể rõ hơn với:
- Đau đầu nhiều.
- Đau sau hốc mắt, có thể tăng khi liếc mắt.
- Đau cơ, đau khớp, đau toàn thân.
- Mệt lả, giảm hoạt động, nằm nhiều hơn bình thường.
Ở trẻ nhỏ, các biểu hiện này thường không điển hình:
- Quấy khóc, khó dỗ.
- Bỏ chơi, giảm tương tác.
- Ngủ nhiều hoặc bứt rứt, khó chịu.
- Biếng ăn, bú kém.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) ghi nhận đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau cơ/khớp, phát ban và một số biểu hiện xuất huyết nhẹ như chấm xuất huyết, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng là các triệu chứng có thể gặp trong sốt xuất huyết Dengue.
3. Buồn nôn, nôn, đau bụng
Triệu chứng tiêu hóa trong sốt xuất huyết có thể xuất hiện sớm hoặc tăng dần theo thời gian, điển hình như:
- Buồn nôn, nôn rải rác.
- Đau bụng âm ỉ vùng quanh rốn hoặc hạ sườn phải.
- Chán ăn, uống kém.
- Trẻ nhỏ có thể ôm bụng, co người hoặc quấy khóc khi chạm vào bụng.
Tuy nhiên, bố mẹ cần lưu ý nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu:
- Nôn nhiều lần trong ngày hoặc nôn không giữ được nước là dấu hiệu cảnh báo.
- Đau bụng tăng dần, đặc biệt đau vùng gan hoặc đau khi ấn bụng, cần được bác sĩ đánh giá.
- Trẻ uống kém kèm tiểu ít là dấu hiệu cần đi khám sớm.
Không nên xem nhẹ đau bụng hoặc nôn ở trẻ nghi sốt xuất huyết, nhất là khi triệu chứng xuất hiện vào giai đoạn trẻ bắt đầu hạ sốt vì đây có thể là dấu hiệu trẻ đang chuẩn bị bước vào giai đoạn nguy hiểm.
4. Phát ban hoặc chấm xuất huyết dưới da
Biểu hiện trên da trong sốt xuất huyết có thể đa dạng, từ nhẹ đến rõ:
- Chấm xuất huyết li ti: các nốt đỏ nhỏ, không mất đi khi ấn.
- Mảng xuất huyết hoặc bầm tím.
- Phát ban dạng dát sẩn, đỏ da rải rác, có thể ngứa nhẹ.
- Xuất hiện nhiều ở cẳng chân, cánh tay, bụng, đùi hoặc mạng sườn.
Một số trẻ có thể xuất hiện:
- Xuất huyết tại vị trí tiêm, lấy máu.
- Bầm tím tự nhiên không do va chạm rõ ràng.
Điều quan trọng:
- Phát ban trong sốt xuất huyết không phải lúc nào cũng xuất hiện.
- Không có phát ban không loại trừ bệnh.
- Phát ban kèm mệt nhiều, đau bụng, nôn hoặc chảy máu là dấu hiệu cần theo dõi sát.
5. Chảy máu cam, chảy máu chân răng
Đây là nhóm dấu hiệu xuất huyết niêm mạc, cần được đánh giá y tế, đặc biệt nếu xảy ra cùng mệt lả, đau bụng, nôn nhiều hoặc tay chân lạnh.
Các biểu hiện có thể gồm:
- Chảy máu cam tự nhiên hoặc chảy máu nhiều.
- Chảy máu chân răng khi đánh răng hoặc tự phát.
- Nôn ra máu, dịch nôn màu nâu hoặc đỏ tươi.
- Đi ngoài phân đen, gợi ý xuất huyết tiêu hóa.
- Tiểu máu, tuy ít gặp hơn nhưng cần đi khám ngay.
Bất kỳ dấu hiệu xuất huyết nào ở trẻ nghi sốt xuất huyết đều cần được theo dõi nghiêm túc, vì có thể liên quan đến giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu hoặc diễn tiến nặng.
Bảng nhận biết nhanh dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ
Bác sĩ cảnh báo triệu chứng nguy hiểm cần đưa trẻ đi viện ngay
Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu trẻ nghi sốt xuất huyết và có một trong các dấu hiệu cảnh báo dưới đây:
- Người bệnh thấy khó chịu hơn mặc dù sốt giảm hoặc hết sốt.
- Không ăn, uống được.
- Nôn ói nhiều.
- Đau bụng nhiều.
- Tay chân lạnh, ẩm.
- Mệt lả, bứt rứt.
- Chảy máu mũi, miệng hoặc xuất huyết âm đạo.
- Không tiểu trên 6 giờ.
- Biểu hiện hành vi thay đổi như lú lẫn, tăng kích thích, vật vã hoặc li bì.
“Dấu hiệu cảnh báo của sốt xuất huyết nặng gồm đau bụng hoặc đau khi ấn bụng, nôn dai dẳng, tích tụ dịch, chảy máu niêm mạc, lừ đừ hoặc bứt rứt, gan to và thay đổi xét nghiệm liên quan đến cô đặc máu/giảm tiểu cầu. Không phải có đầy đủ các triệu chứng này mới là nặng, chỉ cần trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc dấu hiệu cảnh báo cũng nên cho trẻ đi khám ngay ” bác sĩ Như Hoa chia sẻ
Tóm lại, trẻ nghi sốt xuất huyết cần đi viện ngay khi có đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ hoặc vật vã, tay chân lạnh, chảy máu, khó thở, tiểu ít hoặc mệt lả, kể cả khi trẻ đã hạ sốt.
Vì sao trẻ bị sốt xuất huyết hạ sốt vẫn có thể nguy hiểm?
Hạ sốt không đồng nghĩa trẻ đã khỏi sốt xuất huyết. Giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện vào khoảng ngày 3-7 của bệnh, đúng thời điểm nhiệt độ bắt đầu giảm. Trong 24-48 giờ sau khi sốt hạ, trẻ có thể xuất hiện thoát huyết tương, rối loạn tuần hoàn, chảy máu hoặc tổn thương cơ quan.
Vì vậy, khi trẻ hết sốt nhưng lại mệt hơn, đau bụng, nôn nhiều, lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh hoặc chảy máu, cần đưa trẻ đi viện thay vì chờ xem sốt có quay lại hay không.
Cha mẹ cần theo dõi gì khi trẻ nghi sốt xuất huyết?
Nếu trẻ đã được bác sĩ khám và cho theo dõi tại nhà, cha mẹ cần ghi nhận các thông tin sau:
Cha mẹ không nên chỉ dựa vào sốt cao hay thấp để đánh giá bệnh nặng. Trẻ hạ sốt nhưng mệt hơn, đau bụng, nôn, tay chân lạnh hoặc chảy máu là dấu hiệu đáng lo hơn trẻ còn sốt nhưng tỉnh táo, uống được và chưa có dấu hiệu cảnh báo.
Xem thêm: Chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết tại nhà đúng cách
Chăm sóc trẻ nghi sốt xuất huyết tại nhà cần tránh gì?
Nếu trẻ được bác sĩ cho theo dõi tại nhà, cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn, tái khám đúng hẹn và đưa trẻ đi viện ngay khi có dấu hiệu cảnh báo.
1. Không tự dùng aspirin, ibuprofen hoặc thuốc chống viêm
Khi nghi sốt xuất huyết, không tự dùng aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc chống viêm không steroid khác vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Paracetamol có thể được sử dụng để hạ sốt theo liều phù hợp với cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ.
Lưu ý, cha mẹ không tự tăng liều, không phối hợp nhiều thuốc hạ sốt và không dùng thuốc theo đơn cũ vì những điều này có thể gây nên một số nguy cơ nguy hiểm ở trẻ bị sốt xuất huyết.
2. Cho trẻ uống đủ dịch theo hướng dẫn
Nếu trẻ còn tỉnh, uống được và được bác sĩ cho theo dõi tại nhà, cha mẹ nên cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần. Có thể dùng nước, oresol theo hướng dẫn, sữa hoặc thức ăn lỏng phù hợp với độ tuổi.
Cần đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ nôn liên tục, không uống được, tiểu ít rõ, khát nhiều, mệt lả hoặc có dấu hiệu mất nước.
3. Không cạo gió, cắt lể, chích nặn các nốt xuất huyết
Các biện pháp dân gian như cạo gió, cắt lể, chích nặn có thể làm tổn thương da, tăng nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng hoặc khiến trẻ đến viện muộn. Khi trẻ sốt cao, phát ban hoặc có chấm xuất huyết, cách an toàn là đưa trẻ đi khám để được đánh giá.
4. Không ép trẻ ăn quá nhiều
Trẻ sốt thường mệt, ăn kém. Cha mẹ nên cho trẻ ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa. Quan trọng hơn là theo dõi trẻ có uống được không, có nôn nhiều không và có dấu hiệu mất nước hoặc tiểu ít không.
5. Không tự truyền dịch tại nhà
Sốt xuất huyết có nguy cơ thoát huyết tương, rối loạn tuần hoàn và sốc. Việc truyền dịch cần được bác sĩ chỉ định, theo dõi mạch, huyết áp, tình trạng thoát dịch và xét nghiệm. Không tự truyền dịch tại nhà vì có thể gây nguy hiểm nếu truyền sai thời điểm hoặc sai lượng.
Khi nào nên đưa trẻ đến Khoa Nhi tại BVĐK Hồng Ngọc?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi trẻ sốt cao đột ngột, sốt kéo dài, có phát ban/chấm xuất huyết, đau bụng, nôn, mệt nhiều hoặc sống trong khu vực đang có ca sốt xuất huyết. Trẻ cần đi khám ngay nếu có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nào như lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh, chảy máu, khó thở, tiểu ít hoặc đau bụng nhiều.
Tại Khoa Nhi - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, trẻ sốt cao, nghi sốt xuất huyết hoặc có dấu hiệu cảnh báo có thể được bác sĩ thăm khám, chỉ định xét nghiệm phù hợp và tư vấn hướng theo dõi/điều trị theo tình trạng cụ thể. Với các trường hợp cần đánh giá thêm, bệnh viện có thể phối hợp chuyên khoa liên quan theo chỉ định.
Nếu trẻ sốt cao, nghi sốt xuất huyết hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cha mẹ có thể liên hệ Khoa Nhi - BVĐK Hồng Ngọc để được thăm khám và tư vấn hướng xử trí phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sốt xuất huyết có nhất thiết phải nổi chấm xuất huyết không?
Không. Nhiều trẻ mắc sốt xuất huyết không xuất hiện chấm xuất huyết rõ, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Trẻ có thể chỉ sốt, mệt, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Vì vậy, không nên dùng việc “không nổi chấm đỏ” để loại trừ sốt xuất huyết.
Sốt xuất huyết ở trẻ có dễ nhầm với sốt virus không?
Có. Trong những ngày đầu, sốt xuất huyết có thể giống các bệnh virus khác vì đều gây sốt, mệt, đau đầu hoặc đau nhức người. Chẩn đoán cần dựa vào thời điểm bệnh, dịch tễ, khám lâm sàng và xét nghiệm khi bác sĩ thấy cần thiết.
Khi nào trẻ cần xét nghiệm sốt xuất huyết?
Bác sĩ sẽ quyết định xét nghiệm dựa trên ngày bệnh, triệu chứng và yếu tố dịch tễ. Không phải mọi trẻ sốt ngày đầu đều có thể xác định dengue ngay bằng một xét nghiệm duy nhất. Nếu trẻ sốt cao, có dấu hiệu nghi ngờ hoặc sống trong vùng đang lưu hành dengue, nên được bác sĩ đánh giá.
Trẻ sốt xuất huyết có thể bị lại lần nữa không?
Có. Virus dengue có nhiều type huyết thanh khác nhau. Nhiễm một type giúp tạo miễn dịch lâu dài với type đó nhưng không bảo vệ hoàn toàn trước các type còn lại. Vì vậy, trẻ từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại.
Sốt xuất huyết ở trẻ thường kéo dài bao lâu?
Các triệu chứng thường kéo dài khoảng 2-7 ngày, nhưng diễn tiến không giống nhau ở mọi trẻ. Điều quan trọng là giai đoạn nguy hiểm có thể xuất hiện khi sốt đang giảm, vì vậy cha mẹ vẫn cần theo dõi sát trong những ngày sau hạ sốt.
Kết luận
Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, mệt mỏi, buồn nôn, phát ban hoặc chấm xuất huyết. Tuy nhiên, điều cha mẹ cần đặc biệt cảnh giác là các triệu chứng nguy hiểm như đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh, khó thở, chảy máu, tiểu ít hoặc mệt lả.
Sốt xuất huyết có thể chuyển nặng khi trẻ hạ sốt, nhất là từ ngày thứ 3-7 của bệnh. Vì vậy, cha mẹ không nên chủ quan khi trẻ hết sốt, không tự dùng aspirin/ibuprofen hoặc tự truyền dịch tại nhà, và cần đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.
Lưu ý y khoa
Bài viết chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế thăm khám và tư vấn của bác sĩ. Sốt xuất huyết ở trẻ có thể diễn tiến nhanh, đặc biệt khi trẻ bắt đầu hạ sốt. Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám hoặc đến cơ sở y tế ngay nếu trẻ có đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh, khó thở, chảy máu, tiểu ít, co giật hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Không tự dùng aspirin, ibuprofen, tự truyền dịch hoặc tự điều trị tại nhà khi chưa có hướng dẫn y tế.
