Chảy nước mắt sống là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Tham vấn chuyên môn: TS.BS - Đinh Thị Hoàng Anh - Khoa mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh

Tóm tắt nội dung quan trọng của bài viết:

• Định nghĩa: Chảy nước mắt sống là tình trạng nước mắt trào ra ngoài thường xuyên do tăng tiết nước mắt hoặc tắc nghẽn đường dẫn lưu nước mắt.
• Phân loại: Bệnh được chia thành tắc tuyến lệ bẩm sinh (thường gặp ở trẻ sơ sinh do màng Hasner - một lớp màng mỏng nằm ở đầu dưới của ống lệ mũi - chưa mở để thông ra ngách mũi dưới) và tắc lệ đạo mắc phải (ở người lớn do lão hóa, viêm nhiễm, chấn thương).
• Biến chứng: Nước mắt ứ đọng lâu ngày có thể gây viêm túi lệ, chảy mủ, áp-xe, nhiễm trùng các mô quanh hốc mắt, viêm kết mạc tái phát nhiều lần, rò túi lệ ra da, và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mắt.
• Điều trị: Trẻ sơ sinh thường được ưu tiên điều trị bằng các phương pháp bảo tồn như day nắn hoặc thông đường dẫn lưu nước mắt; trong khi người trưởng thành có thể cần phẫu thuật tạo đường dẫn lưu nước mắt mới.

1. Chảy nước mắt sống là gì? Ai có nguy cơ mắc phải?

Chảy nước mắt sống là tình trạng nước mắt liên tục tràn ra ngoài dù không khóc hay xúc động. Nguyên nhân có thể do tăng tiết nước mắt (khi mắt bị kích thích bởi khô mắt, dị vật, viêm…) hoặc do tắc nghẽn hệ thống dẫn lưu nước mắt (lệ đạo) [1].

Bình thường, nước mắt sau khi làm ẩm và bảo vệ bề mặt nhãn cầu sẽ được dẫn qua hệ thống tuyến lệ gồm lỗ lệ, lệ quản, túi lệ và ống lệ mũi, rồi chảy xuống hốc mũi. Khi bất kỳ đoạn nào của hệ thống này bị hẹp hoặc tắc nghẽn, nước mắt không thể thoát xuống mũi mà sẽ bị ứ đọng trong túi lệ và tràn ngược ra ngoài [1].

2. Nguyên nhân gây ra tình trạng chảy nước mắt sống là gì?

Tình trạng chảy nước mắt sống xuất phát từ sự mất cân bằng giữa quá trình tiết nước mắt và quá trình thoát lưu nước mắt. Về mặt y khoa, hiện tượng này khởi phát từ các nhóm nguyên nhân chính dưới đây:

• Tắc lệ đạo bẩm sinh: Thường gặp ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh thiếu tháng. Nguyên nhân là do đầu dưới của ống lệ mũi chưa mở hoàn toàn sau khi sinh (màng Hasner - một nếp gấp niêm mạc mỏng nằm ở phần cuối cùng của hệ thống đường dẫn nước mắt, còn tồn tại). Một số trường hợp tắc lệ đạo bẩm sinh có thể tự phục hồi khi trẻ lớn lên hoặc cải thiện bằng việc massage túi lệ đúng cách [1].
• Tắc lệ đạo ở người lớn (tắc lệ đạo mắc phải): Phổ biến ở người trưởng thành, đặc biệt là phụ nữ trung niên và người lớn tuổi. Nguyên nhân có thể liên quan đến quá trình lão hóa làm hẹp ống lệ, viêm lệ đạo mạn tính, viêm kết mạc kéo dài, bệnh mắt hột, chấn thương vùng mắt hoặc mũi, phẫu thuật vùng mũi xoang, khối u chèn ép hoặc một số trường hợp không xác định được nguyên nhân [1].
• Các bệnh lý viêm nhiễm tại mắt: Viêm kết mạc, viêm giác mạc, viêm bờ mi hoặc các bệnh lý bề mặt mắt có thể kích thích tuyến lệ tăng tiết nước mắt như một phản ứng bảo vệ tự nhiên. Nếu lượng nước mắt tiết ra vượt quá khả năng dẫn lưu của lệ đạo, người bệnh sẽ xuất hiện hiện tượng chảy nước mắt sống [1].
• Hội chứng khô mắt: Khô mắt là một nguyên nhân khá thường gặp nhưng dễ gây nhầm lẫn. Khi bề mặt mắt bị khô, cơ thể sẽ khởi động cơ chế phản xạ bù trừ. Tuyến lệ sẽ tiết ra một lượng nước mắt ồ ạt để làm ẩm mắt tức thời, dẫn đến hiện tượng trào nước mắt sống ra ngoài [2].
• Bất thường cấu trúc mi mắt: Các tình trạng như lộn mi (mi mắt lật ra ngoài) hoặc quặm mi (lông mi cọ sát vào giác mạc) làm sai lệch vị trí của lỗ lệ, khiến nước mắt không thể chảy đúng vào đường dẫn tự nhiên, từ đó trào ra ngoài khóe mắt [3].

3. Dấu hiệu nhận biết tình trạng chảy nước mắt sống và các biến chứng nguy hiểm

Tình trạng tắc lệ đạo diễn biến qua nhiều giai đoạn. Người bệnh và phụ huynh có thể chủ động nhận biết bệnh thông qua các dấu hiệu lâm sàng dưới đây [4]:

• Giai đoạn khởi phát: Nước mắt không được dẫn lưu xuống mũi nên liên tục tràn ra ngoài khóe mắt, đặc biệt khi người bệnh ra ngoài trời nhiều gió, trời lạnh hoặc đọc sách, xem điện thoại. Người bệnh luôn có cảm giác mắt ướt, phải lau nước mắt thường xuyên, nhưng mắt không đau nhiều.
• Giai đoạn nhiễm khuẩn: Khi nước mắt bị ứ đọng lâu ngày trong túi lệ, vi khuẩn dễ phát triển và gây viêm. Người bệnh có thể xuất hiện ghèn hoặc dịch nhầy, mủ ở khóe mắt, mí mắt dính sau khi ngủ. Khi ấn nhẹ vào vùng túi lệ (góc trong mắt), người bệnh có thể thấy dịch nhầy hoặc mủ trào ra qua lỗ lệ. Một số trường hợp kèm đau, sưng vùng góc trong mắt; trẻ nhỏ có thể quấy khóc, dụi mắt nhiều hoặc sốt nếu nhiễm trùng nặng.
• Giai đoạn biến chứng: Nếu không được điều trị, tắc lệ đạo có thể dẫn đến viêm túi lệ mạn tính với tình trạng chảy nước mắt và tiết dịch kéo dài. Trường hợp nặng hơn có thể tiến triển thành viêm túi lệ cấp, gây sưng đỏ, đau nhiều ở góc trong mắt, hình thành áp-xe hoặc rò mủ qua da. Nhiễm trùng nặng còn có nguy cơ lan sang các mô quanh hốc mắt và cần được điều trị khẩn cấp.

4. Khi nào cần đi khám? Phác đồ điều trị chảy nước mắt sống cho từng độ tuổi

Khi xuất hiện triệu chứng chảy nước mắt sống, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa Mắt để được thăm khám. Tùy thuộc vào độ tuổi và nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ can thiệp phù hợp:

4.1. Đối với trẻ em (Tắc lệ đạo bẩm sinh)

Việc điều trị ở trẻ nhỏ cần được thực hiện theo từng bước và dưới sự theo dõi của bác sĩ, nhằm đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả tối đa, phù hợp với tình trạng của từng trẻ [5]:

• Chẩn đoán phân biệt: Bác sĩ cần đánh giá kỹ lưỡng để loại trừ nguyên nhân chảy nước mắt do các bệnh lý bẩm sinh nguy hiểm khác (điển hình như glôcôm bẩm sinh).
• Điều trị bảo tồn: Hầu hết trẻ dưới 2 tháng tuổi sẽ được hướng dẫn điều trị bằng phương pháp day, nắn vùng góc trong mắt (vị trí túi lệ), kết hợp sử dụng thuốc kháng sinh (nhỏ mắt hoặc đường uống) theo chỉ định của bác sĩ.
• Can thiệp thủ thuật: Nếu áp dụng biện pháp day nắn đến tháng thứ 3 nhưng không cải thiện, trẻ sẽ được chỉ định bơm rửa và thông lệ đạo. Độ tuổi từ 4 - 6 tháng là "thời điểm vàng" để thực hiện thủ thuật này. Nếu để trẻ quá 1 tuổi, tỷ lệ thông lệ đạo thành công rất thấp và trẻ thường phải chờ đợi để phẫu thuật tạo hình đường dẫn lệ mới khi đủ tuổi.

4.2. Đối với người trưởng thành (Tắc lệ đạo mắc phải)

Khác với trẻ sơ sinh, phương pháp bơm thông lệ đạo ở người lớn hầu như không mang lại kết quả. Quá trình điều trị đòi hỏi các can thiệp ngoại khoa [1]:

• Phẫu thuật tạo hình lệ đạo: Đây là phương pháp tối ưu nhằm tạo ra một đường thông thương nước mắt mới từ mắt xuống mũi. Phẫu thuật giúp cải thiện tình trạng chảy nước mắt sống và loại bỏ ổ viêm, mủ nhầy tại túi lệ.
• Phẫu thuật cắt túi lệ: Được chỉ định cho những trường hợp không đủ điều kiện phẫu thuật tạo hình (thường ở người lớn tuổi, giải phẫu phức tạp). Phương pháp này hỗ trợ loại bỏ ổ viêm nhiễm, ngăn ngừa biến chứng áp-xe; tuy nhiên, người bệnh sẽ phải chung sống với triệu chứng chảy nước mắt cả đời.

5. Biện pháp phòng ngừa chảy nước mắt sống

Để giảm thiểu rủi ro mắc phải hội chứng chảy nước mắt sống, mỗi người cần chủ động thiết lập các biện pháp bảo vệ sức khỏe mắt [4]:

• Tránh tổn thương vật lý: Người bệnh cần che chắn và bảo vệ vùng mặt, mắt cẩn thận trong quá trình sinh hoạt, lao động để phòng ngừa chấn thương, gãy xương mặt gây dập nát đường lệ.
• Điều trị triệt để bệnh lý nền: Người bệnh cần thăm khám và tuân thủ phác đồ điều trị các bệnh lý viêm nhiễm mạn tính tại mắt (như viêm kết mạc, bệnh mắt hột) để ngăn chặn nguy cơ chít hẹp ống lệ.

6. Chăm sóc sức khỏe nhãn khoa toàn diện tại Trung tâm Mắt Hồng Ngọc

Tình trạng chảy nước mắt sống không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nhiễm khuẩn phức tạp. Việc thăm khám kịp thời tại các cơ sở y tế chuyên khoa là yêu cầu bắt buộc để bảo tồn chức năng thị giác. Tại Trung tâm Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh sẽ được trải nghiệm chất lượng dịch vụ y tế chuẩn quốc tế với quy trình chẩn đoán và điều trị bài bản:

• Trực tiếp thăm khám cùng chuyên gia đầu ngành: Người bệnh được đồng hành cùng đội ngũ bác sĩ Nhãn khoa giàu kinh nghiệm, từng công tác tại các bệnh viện tuyến đầu ở Việt Nam, Nhật Bản, Liên Bang Nga.... Tiêu biểu có thể kể đến BS Hoàng Anh, BS Tuệ Khanh, BS Đức Anh, cùng sự đồng hành của cố vấn chuyên môn GS.TS.BS Kalinnikov Yuri. Các bác sĩ sẽ trực tiếp khám lâm sàng, bơm rửa tuyến lệ để xác định chính xác vị trí chít hẹp và mức độ tắc nghẽn.
• Hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại: Trung tâm được đầu tư đồng bộ các thiết bị công nghệ cao thế hệ mới (như hệ thống khám sinh hiển vi, hệ thống chụp đáy mắt Nidek Mirante (Nhật Bản)...) giúp phát hiện sớm các bất thường tại bề mặt nhãn cầu, loại trừ các bệnh lý nguy hiểm (như Glôcôm bẩm sinh ở trẻ) trước khi đưa ra kết luận. Đặc biệt, Trung tâm còn được trang bị máy chụp bản đồ giác mạc Schwind Sirius Plus (Đức), giúp phân tích tình trạng phim nước mắt của bệnh nhân, từ đó phát hiện tổn thương và lên kế hoạch can thiệp kịp thời.
• Thiết lập phác đồ điều trị cá nhân hóa: Tùy thuộc vào nguyên nhân và độ tuổi, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị tối ưu. Đối với trẻ sơ sinh là các kỹ thuật day nắn, thông rửa lệ đạo an toàn; đối với người trưởng thành là các phẫu thuật tạo hình lệ đạo kỹ thuật cao nhằm giải quyết ổ viêm và phục hồi chức năng sinh lý của mắt.
• Chất lượng y tế đạt chuẩn quốc tế ACHS: Môi trường Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc vô khuẩn, hệ thống phòng phẫu thuật đáp ứng tiêu chuẩn HBN Anh Quốc, quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt đạt chứng nhận ACHSI (Úc), đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh, đặc biệt là trong các can thiệp thủ thuật và phẫu thuật hệ thống lệ đạo.

7. Giải đáp thắc mắc thường gặp (FAQs)

7.1. Làm sao để hết chảy nước mắt sống?

Điều trị chảy nước mắt sống cần dựa vào nguyên nhân gây bệnh, vì thế người bệnh không nên tự ý nhỏ thuốc khi chưa xác định được nguyên nhân. Nếu do viêm kết mạc, viêm bờ mi hoặc khô mắt, bác sĩ sẽ điều trị bệnh lý nền bằng thuốc phù hợp. Trường hợp tắc lệ đạo bẩm sinh ở trẻ nhỏ, phụ huynh có thể được hướng dẫn massage túi lệ cho trẻ, còn tắc lệ đạo ở người trưởng thành thường cần can thiệp phẫu thuật tạo thông lệ đạo (DCR) [1].

Vì vậy, khi chảy nước mắt kéo dài nhiều ngày, kèm mủ hoặc đau, sưng góc trong mắt, người bệnh nên đi khám chuyên khoa Mắt để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

7.2. Chảy nước mắt sống thì nhỏ thuốc gì?

Không có loại thuốc nhỏ mắt nào chữa khỏi được chứng chảy nước mắt sống do tắc tuyến lệ. Bác sĩ chỉ kê đơn thuốc nhỏ mắt khi bệnh nhân bị viêm nhiễm kèm theo. Nếu tự ý lạm dụng thuốc kháng sinh hoặc corticoid, thuốc sẽ làm mờ đi các dấu hiệu cảnh báo của bệnh, gây khó khăn cho việc chẩn đoán chính xác và khiến tình trạng nhiễm trùng trở nên trầm trọng hơn. Để chữa dứt điểm tắc tuyến lệ, giải pháp chủ yếu vẫn là can thiệp thông tắc hoặc phẫu thuật [1].

.3. Bệnh chảy nước mắt sống có tự khỏi được không?

Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân và độ tuổi. Với trẻ sơ sinh bị tắc tuyến lệ bẩm sinh, khoảng 90% trường hợp có thể tự thông trong năm đầu đời hoặc cải thiện khi kết hợp massage túi lệ đúng kỹ thuật. Ngược lại, ở người trưởng thành, tắc tuyến lệ hiếm khi tự khỏi. Nếu tình trạng kéo dài, người bệnh có nguy cơ viêm túi lệ, áp-xe hoặc nhiễm trùng tái phát và thường cần can thiệp ngoại khoa để điều trị [5].

Tình trạng chảy nước mắt sống tuy không đe dọa ngay đến tính mạng, nhưng lại là dấu hiệu cảnh báo sự tổn thương của hệ thống tuyến lệ. Việc tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt khi chưa xác định nguyên nhân gây chảy nước mắt sống tại nhà có thể làm sai lệch kết quả chẩn đoán, thậm chí khiến tình trạng viêm nhiễm hoặc bệnh lý tiềm ẩn trở nên nghiêm trọng hơn. Để bảo vệ đôi mắt sáng khỏe, việc thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa Nhãn khoa là giải pháp an toàn và triệt để.

Đừng để tình trạng chảy nước mắt sống gây bất tiện cho sinh hoạt và đẩy đôi mắt của bạn vào nguy cơ nhiễm trùng nguy hiểm. Hãy chủ động bảo vệ thị lực ngay hôm nay! Đặt lịch thăm khám Dịch vụ Mắt cùng các bác sĩ Nhãn khoa tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được chẩn đoán chính xác và điều trị tối ưu.

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về mắt, đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0919.489.258 hoặc 0916.987.366 để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế cho các chẩn đoán hay tư vấn y khoa chuyên nghiệp. Tình trạng nhãn khoa cũng như cấu trúc mắt của mỗi người là hoàn toàn khác nhau. Chính vì vậy, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa Mắt trực tiếp thăm khám chuyên sâu và đánh giá cá nhân hóa trước khi đưa ra quyết định về phác đồ điều trị.

Tài liệu tham khảo:

1. What is a blocked tear duct? (2015, March 1). American Academy of Ophthalmology. https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-blocked-tear-duct
2. Puente, M. A., & Jr., M. D. (2024, October 15). What is dry eye? Symptoms, causes and treatment. American Academy of Ophthalmology. https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-dry-eye
3. Watery eyes. (n.d.). Mayo Clinic. Retrieved August 13, 2026, from https://www.mayoclinic.org/symptoms/watery-eyes/basics/causes/sym-20050821
4. Blocked tear duct. (n.d.). Mayo Clinic. Retrieved August 13, 2026, from https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/blocked-tear-duct/symptoms-causes/syc-20351369
5. Nasolacrimal duct obstruction - American association for pediatric ophthalmology and strabismus. (n.d.). Aapos.org. Retrieved August 13, 2026, from https://aapos.org/glossary/nasolacrimal-duct-obstruction