Bong gân cổ chân khi chơi pickleball xảy ra khi người chơi bước ngang quá xa, lùi gấp để đón bóng lob, xoay trụ hoặc tiếp đất mất thăng bằng. Chấn thương có thể gây đau, sưng, bầm tím và giảm cơ lực. Người chơi cần dừng vận động ngay, chăm sóc đúng trong những ngày đầu và đi khám nếu giảm cơ lực rõ, cổ chân biến dạng, đau chói tại xương, sưng bầm tăng nhanh hoặc bàn chân tê, lạnh, đổi màu. Bài viết dưới đây giúp nhận biết mức độ bong gân, xử trí trên sân, phục hồi theo từng giai đoạn và phòng ngừa lật cổ chân tái phát.
Trả lời nhanh: Người bị bong gân cổ chân khi chơi pickleball nên dừng chơi ngay, hạn chế chịu lực, chườm lạnh tối đa 20 phút mỗi lần, băng ép vừa phải và kê cao chân. Không nên cố chơi tiếp, tự nắn chỉnh hoặc xoa bóp mạnh. Người bệnh cần đi khám sớm nếu không thể đi được vài bước, đau nhói tại xương, cổ chân biến dạng hoặc bàn chân tê lạnh.
Tham vấn chuyên môn: THS.BS - Hoàng Văn Ban - Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh
Tóm tắt nhanh bài viết
- Người chơi pickleball dễ bị bong gân khi bước ngang, lùi gấp, xoay trụ hoặc tiếp đất sai tư thế.
- Khi bị lật cổ chân, người chơi cần dừng vận động, hạn chế chịu lực, chườm lạnh, băng ép vừa phải và kê cao chân.
- Người bệnh nên đi khám sớm nếu không thể đi lại, đau nhói tại xương, cổ chân biến dạng hoặc bàn chân tê lạnh.
- Quá trình phục hồi cần giúp cổ chân lấy lại biên độ vận động, sức mạnh, thăng bằng và khả năng đổi hướng.
- Người chơi nên mang giày phù hợp, khởi động kỹ và tập cổ chân khỏe, vững hơn để hạn chế bị lật lại.
Vì sao chơi pickleball dễ gây bong gân cổ chân?
Các động tác di chuyển ngang khi thực hiện cú đánh bóng buộc người chơi phải liên tục bước sang hai bên, dừng nhanh và đổi hướng trong phạm vi hẹp. Khi bàn chân bám trên mặt sân nhưng thân người vẫn tiếp tục xoay, bàn chân có thể lật vào trong và làm căng các dây chằng phía ngoài cổ chân.
Những pha lùi gấp để đón bóng lob cũng làm người chơi dễ mất thăng bằng hoặc đặt chân sai tư thế. Nguy cơ bong gân tăng cao hơn khi người chơi phản xạ chậm, giày thiếu độ ổn định hoặc cơ cổ chân chưa đủ khỏe để kiểm soát động tác.
Dấu hiệu nhận biết bong gân cổ chân khi chơi pickleball
Mức độ đau, sưng và mất vững của cổ chân thường thay đổi theo mức độ tổn thương dây chằng. Tuy nhiên, người chơi không nên tự phân độ chấn thương chỉ dựa vào triệu chứng vì bong gân nặng có thể dễ nhầm với gãy xương hoặc tổn thương khác.
Bong gân độ 1 – Giãn dây chằng nhẹ
Dây chằng bị kéo giãn và tổn thương một số sợi nhỏ. Người bệnh thường đau nhẹ, sưng ít, cổ chân vẫn vững và có thể đi lại, dù đôi khi hơi khập khiễng hoặc đau khi bước sang ngang.
Bong gân độ 2 – Rách một phần dây chằng
Dây chằng bị rách một phần, khiến vùng cổ chân đau, sưng và bầm tím rõ hơn. Người bệnh thường đau nhói khi ấn vào vùng tổn thương, không thể đứng, đi lại khó khăn và cảm thấy cổ chân không vững.
Bong gân độ 3 – Đứt hoàn toàn dây chằng
Dây chằng bị đứt hoàn toàn, làm cổ chân sưng bầm nhiều và không thể đứng vững. Người bệnh có thể nghe tiếng “rắc” hoặc “bụp” khi chấn thương, đau nhiều và khó hoặc không thể chịu lực lên chân bị thương. Trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá sớm để loại trừ gãy xương và tổn thương đi kèm.
Bị lật cổ chân trên sân pickleball nên làm gì?
Người chơi cần dừng trận đấu ngay sau khi bị lật cổ chân. Việc cố chạy, bật nhảy hoặc đổi hướng để tiếp tục chơi có thể làm dây chằng chịu thêm lực. Người bị đau khi bước đi nên hạn chế chịu lực và nhờ người khác hỗ trợ rời khỏi sân.
Trong 2 – 3 ngày đầu, người chơi có thể áp dụng nguyên tắc PRICE để giảm sưng và bảo vệ vùng tổn thương:
- Protection – Bảo vệ: Sử dụng băng hoặc dụng cụ hỗ trợ phù hợp để hạn chế cổ chân bị lật thêm.
- Rest – Nghỉ tương đối: Tạm dừng tập luyện và tránh động tác làm đau tăng.
- Ice – Chườm lạnh: Chườm tối đa 20 phút mỗi lần, có khăn mỏng ngăn giữa túi lạnh và da, có thể lặp lại sau mỗi 2 – 3 giờ.
- Compression – Băng ép: Băng vừa phải để hỗ trợ cổ chân, không siết đến mức bàn chân tê, lạnh hoặc đổi màu.
- Elevation – Kê cao: Kê chân trên gối khi ngồi hoặc nằm để hỗ trợ kiểm soát sưng.
Người bị bong gân không nên tự nắn hoặc bẻ cổ chân, xoa bóp mạnh, chườm nóng hay uống rượu bia trong những ngày đầu. Khi người bệnh có thể cử động mà cơn đau giảm, nên bắt đầu gập và duỗi cổ chân nhẹ nhàng trong giới hạn chịu được để hạn chế cứng khớp; không cần bất động hoàn toàn kéo dài nếu bác sĩ không yêu cầu.
Những chấn thương dễ bị nhầm với bong gân cổ chân?
Đau và sưng sau khi lật cổ chân có thể do bong gân, gãy mắt cá hoặc đứt gân Achilles. Người chơi cần chú ý vị trí đau và khả năng chịu lực để đi khám sớm khi cần.
Gãy xương mắt cá chân
Gãy xương mắt cá thường gây đau khu trú rõ tại xương, sưng, bầm tím, hạn chế hoặc không thể chịu lực. Cổ chân có thể biến dạng trong trường hợp xương di lệch hoặc kèm trật khớp. Trong khi bong gân chủ yếu làm tổn thương dây chằng quanh khớp, gãy mắt cá liên quan đến một hoặc nhiều xương cấu tạo nên cổ chân. Người chơi cần đi khám sớm nếu đau nhói khi ấn vào xương, không thể đi được vài bước hoặc cổ chân có hình dạng bất thường. Bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang để loại trừ gãy xương.
Đứt gân Achilles (gân gót)
Đứt gân Achilles thường gây đau đột ngột ở phía sau cổ chân hoặc gần gót, đôi khi kèm tiếng “bụp” như bị vật đập vào bắp chân. Người bệnh thường khó đẩy bàn chân khi bước đi và không thể kiễng chân bên bị thương. Đây là điểm khác biệt so với bong gân cổ chân, vốn thường gây đau và sưng tập trung quanh mắt cá ngoài. Người chơi có các dấu hiệu trên cần dừng vận động và đi khám sớm để được đánh giá gân Achilles.
Khi nào bong gân cổ chân cần đi khám bác sĩ?
Người chơi nên đi khám sớm nếu đau nhiều, không thể đi được vài bước, sưng bầm tăng nhanh hoặc đau nhói khi ấn vào vùng xương quanh cổ chân. Những dấu hiệu này có thể cho thấy chấn thương nặng hơn bong gân nhẹ.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một trong những dấu hiệu sau:
- Cổ chân biến dạng, lệch trục hoặc có vết thương hở.
- Bàn chân tê, lạnh, tái nhợt hoặc đổi màu.
- Không thể chịu lực hoặc đi được vài bước.
- Đau dữ dội, sưng nhiều hoặc triệu chứng tiếp tục tăng.
- Nghe tiếng rắc hoặc tiếng bụp khi chấn thương.
- Đau nhiều phía sau gót và không thể kiễng chân.
- Khớp rất cứng hoặc gần như không thể cử động.
- Tình trạng không cải thiện sau khi đã chăm sóc tại nhà.
Trong quá trình thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi về tư thế bàn chân khi bị lật, kiểm tra vị trí đau, mức độ sưng, tầm vận động và độ vững của khớp. Bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang nếu nghi ngờ gãy xương và chụp MRI khi triệu chứng kéo dài hoặc nghi ngờ có tổn thương phức tạp ở dây chằng, sụn hoặc gân.
Phục hồi cổ chân theo các động tác đặc thù của pickleball
Người chơi cần phục hồi biên độ khớp, sức mạnh và khả năng thăng bằng trước khi trở lại sân. Các bài tập cảm thụ bản thể giúp cổ chân phản ứng tốt hơn khi tiếp đất, bước ngang hoặc đổi hướng, từ đó hạn chế nguy cơ bong gân.
Giai đoạn 1: Giảm sưng và lấy lại biên độ khớp
Khi sưng đau đã giảm, người bệnh có thể gập, duỗi và xoay cổ chân nhẹ nhàng mà không cảm thấy đau, sau đó tăng dần khả năng chịu lực.
Giai đoạn 2: Tăng sức mạnh quanh cổ chân
Người bệnh có thể tập kéo bàn chân theo các hướng bằng dây kháng lực, nâng gót, chuyển trọng lượng và đứng một chân để cải thiện sức mạnh cùng độ vững của khớp.
Giai đoạn 3: Tập phản xạ trên sân pickleball
Khi đi bộ không đau, người chơi có thể tập bước ngang, bước chéo, di chuyển ziczac, dừng, xoay trụ và tiến lùi ở tốc độ chậm. Người chơi nên tập không cầm vợt trước, sau đó mới mô phỏng dink, volley, đón bóng lob và đánh bóng nhẹ.
Người chơi chỉ nên trở lại sân khi đi bộ, chạy nhẹ, bước ngang và xoay trụ không đau; cổ chân không sưng sau vận động và khả năng thăng bằng gần tương đương chân lành. Trường hợp bong gân vừa, nặng hoặc cổ chân còn mất vững cần tập theo hướng dẫn chuyên môn.
Làm sao tránh lật cổ chân tái phát khi chơi Pickleball?
Người chơi nên chọn giày court shoes vừa chân, có đế rộng, độ bám phù hợp và khả năng giữ ổn định bàn chân khi bước ngang hoặc đổi hướng. Giày chạy bộ chủ yếu hỗ trợ chuyển động về phía trước nên có thể không phù hợp với các động tác dừng, xoay trụ và di chuyển ngang liên tục trong pickleball.
Trước khi vào sân, người chơi cần khởi động cổ chân bằng các động tác xoay khớp, nâng gót, bước ngang và đổi hướng ở tốc độ chậm. Người từng bong gân cũng nên duy trì bài tập tăng sức mạnh cơ quanh cổ chân và khả năng giữ thăng bằng để giảm nguy cơ tái phát.
Người có tiền sử chấn thương có thể sử dụng băng dán cơ, băng bó hoặc nẹp cổ chân theo hướng dẫn của bác sĩ hay kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Các dụng cụ này chỉ hỗ trợ bảo vệ khớp, không thay thế việc phục hồi sức mạnh, thăng bằng và kỹ thuật di chuyển.
Khám và phục hồi bong gân cổ chân tại Bệnh viện Hồng Ngọc
Người bị đau nhiều, không thể đứng, đi lại hoặc cảm thấy cổ chân mất vững có thể thăm khám tại Khoa Chấn thương chỉnh hình và Thần kinh sọ não, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh. Bác sĩ sẽ đánh giá cơ chế chấn thương, vị trí đau, khả năng vận động và độ vững của khớp, đồng thời cân nhắc chỉ định chụp xquang hoặc mri nếu nghi ngờ gãy xương hoặc tổn thương đi kèm.
Người bệnh cần phục hồi khả năng vận động có thể được phối hợp điều trị tại Khoa Vật lý trị liệu. Dịch vụ phục hồi chấn thương thể thao của Hồng Ngọc tiếp nhận các tình trạng như bong gân, trật khớp cổ chân và hạn chế vận động, đồng thời triển khai các bài tập phù hợp theo tình trạng cụ thể.
Câu hỏi thường gặp khi bị bong gân cổ chân khi chơi pickleball
Bong gân cổ chân khi chơi pickleball bao lâu khỏi?
Bong gân nhẹ thường cải thiện sau khoảng 1 – 2 tuần, trong khi bong gân vừa hoặc nặng có thể cần 6 – 12 tuần hoặc lâu hơn. Thời gian phục hồi phụ thuộc vào mức độ tổn thương dây chằng, khả năng chịu lực và quá trình tập phục hồi. Người chơi chỉ nên trở lại sân khi cổ chân hết sưng, vận động tốt và thực hiện được bước ngang, chạy nhẹ, xoay trụ mà không đau.
Vẫn đi được sau khi lật cổ chân có cần đi khám không?
Người vẫn đi được có thể theo dõi nếu chỉ đau và sưng nhẹ, không đau nhói tại xương và triệu chứng giảm dần. Tuy nhiên, khả năng đi lại không loại trừ hoàn toàn gãy xương nhỏ hoặc rách dây chằng. Người chơi nên đi khám nếu đi khập khiễng, đau tăng, sưng nhiều, đau khi ấn vào mắt cá hoặc tình trạng không cải thiện sau chăm sóc ban đầu.
Có nên đeo nẹp khi trở lại chơi pickleball?
Nẹp cổ chân có thể hỗ trợ người từng bị bong gân hoặc còn cảm giác khớp chưa vững khi trở lại sân. Người chơi nên chọn loại nẹp phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng. Nẹp chỉ có tác dụng hỗ trợ, không thay thế các bài tập tăng sức mạnh, thăng bằng và kỹ thuật di chuyển.
Vì sao cổ chân hết đau nhưng vẫn dễ bị lật lại?
Cổ chân có thể hết đau trước khi dây chằng, sức mạnh cơ và khả năng cảm nhận vị trí khớp phục hồi hoàn toàn. Vì vậy, người chơi vẫn có thể phản ứng chậm khi bước ngang, tiếp đất hoặc đổi hướng. Việc tiếp tục tập thăng bằng, sức mạnh và các động tác đặc thù của pickleball giúp giảm nguy cơ lật cổ chân tái phát.
Kết luận
Bong gân cổ chân khi chơi pickleball cần được xử trí sớm và phục hồi đầy đủ để hạn chế bong gân hoặc tái phát. Người chơi nên trở lại sân khi cổ chân không còn đau, sưng, đã phục hồi tầm vận động, sức mạnh, thăng bằng và có thể thực hiện bước ngang, đổi hướng, xoay trụ mà không gặp khó khăn. Người bị đau nhiều, không thể chịu lực, đau chói tại xương hoặc cổ chân biến dạng nên thăm khám sớm để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn phục hồi phù hợp.
Lưu ý y khoa: Nội dung trong bài mang tính chất cung cấp kiến thức, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ. Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm nếu không thể đi lại, cổ chân biến dạng, bàn chân tê lạnh hoặc đổi màu, đau và sưng tiếp tục tăng hay triệu chứng không cải thiện sau chăm sóc ban đầu.
Tài liệu tham khảo
- American Academy of Orthopaedic Surgeons, Sprained Ankle.
- National Health Service, Sprains and Strains.
- American Orthopaedic Foot & Ankle Society, 6 Tips to Prevent Pickleball Injuries to Your Feet & Ankles.
- British Journal of Sports Medicine, Diagnosis, Treatment and Prevention of Ankle Sprains: Update of an Evidence-Based Clinical Guideline.
