Phát hiện thai chậm tăng trưởng từ tuần 31, chị T.L. (27 tuổi) được các bác sĩ BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh theo dõi sát sao. Khi thai hơn 34 tuần, các chỉ số theo dõi xuất hiện bất thường, bác sĩ quyết định mổ lấy thai để hạn chế nguy cơ cho thai nhi. Sau 3 ngày được chăm sóc tại Khoa Nhi sơ sinh, em bé có sức khỏe ổn định và được trở về bên mẹ.
Thai 34 tuần chậm tăng trưởng, bác sĩ chỉ định mổ lấy thai
Trong quá trình theo dõi thai kỳ tại Khoa Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh, chị T.L. (27 tuổi) được phát hiện thai nhi chậm tăng trưởng trong tử cung từ tuần thai thứ 31. Đến thời điểm thai 34 tuần 3 ngày, siêu âm ghi nhận cân nặng ước tính của thai nhi dưới bách phân vị thứ 3, vòng bụng dưới bách phân vị thứ 1, kèm giảm nước ối, dấu hiệu thay đổi dòng máu tuần hoàn não và nhịp tim thai chậm ở mức 100 nhịp/phút. Các chỉ số cho thấy thai nhi chậm tăng trưởng ở mức độ nặng, đồng thời bác sĩ phải đánh giá tổng thể tình trạng tuần hoàn thai, lượng nước ối và tuổi thai để cân nhắc thời điểm kết thúc thai kỳ phù hợp.
Trước những dấu hiệu bất thường, ThS.BSCKII Nguyễn Hùng Sơn (Khoa Sản Phụ khoa - BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh) đã đánh giá tình trạng nguy cơ cho thai và chỉ định mổ lấy thai. Ca phẫu thuật được thực hiện khi thai được 34 tuần 6 ngày nhằm lựa chọn thời điểm sinh phù hợp trước nguy cơ tình trạng thai nhi diễn tiến bất lợi hơn.
Sau sinh, người mẹ hồi phục tốt. Em bé được chuyển đến Khoa Nhi sơ sinh để tiếp tục theo dõi và chăm sóc. Sau 3 ngày, em bé được cai máy thở, sức khỏe tiến triển ổn định và được trở về bên mẹ.
Bác sĩ Nguyễn Hùng Sơn cho biết: “Với những trường hợp thai chậm tăng trưởng trong tử cung, việc theo dõi sát sự phát triển của thai nhi có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá nguy cơ và lựa chọn thời điểm sinh. Bác sĩ cần căn cứ vào tuổi thai, cân nặng ước tính, lượng nước ối và kết quả siêu âm đánh giá dòng máu tuần hoàn để đưa ra phương án phù hợp với tình trạng thực tế, hướng tới bảo đảm an toàn cho cả mẹ và bé”.
Những điều mẹ bầu cần biết về thai chậm tăng trưởng trong tử cung
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung là gì?
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung (Fetal Growth Restriction - FGR) là tình trạng thai nhi không đạt được tiềm năng tăng trưởng vốn có trong bụng mẹ. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, trong đó suy giảm chức năng bánh nhau là một nguyên nhân thường gặp, làm ảnh hưởng đến quá trình cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai nhi.
Thai chậm tăng trưởng cần được phân biệt với thai nhỏ so với tuổi thai (Small for Gestational Age - SGA). Không phải thai nhi có kích thước nhỏ nào cũng bị chậm tăng trưởng bệnh lý. Một số thai nhi có kích thước nhỏ do đặc điểm thể trạng hoặc di truyền nhưng vẫn phát triển khỏe mạnh. Để phân biệt hai tình trạng này, bác sĩ không chỉ dựa vào một lần đo cân nặng mà cần đánh giá kết hợp cân nặng ước tính, vòng bụng, tốc độ tăng trưởng qua các lần siêu âm, lượng nước ối và kết quả Doppler tuần hoàn thai.
Làm thế nào để phát hiện thai chậm tăng trưởng?
Thai chậm tăng trưởng thường không có biểu hiện rõ ràng để mẹ bầu tự nhận biết. Tình trạng này chủ yếu được phát hiện qua khám thai định kỳ, siêu âm đánh giá tăng trưởng và các thăm dò chuyên sâu khi cần thiết. Một số chỉ số giúp bác sĩ nhận diện và đánh giá nguy cơ thai chậm tăng trưởng gồm:
- Cân nặng ước tính (EFW) thấp: Cân nặng ước tính của thai thấp hơn mức kỳ vọng theo tuổi thai. EFW dưới bách phân vị thứ 10 là một trong những tiêu chí cần được đánh giá; trong đó EFW dưới bách phân vị thứ 3 gợi ý tình trạng chậm tăng trưởng nghiêm trọng hơn và cần theo dõi sát.
- Vòng bụng (AC) nhỏ: Vòng bụng là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh sự phát triển của thai. AC thấp so với tuổi thai có thể là dấu hiệu gợi ý FGR và cần được đánh giá cùng các chỉ số khác.
- Tốc độ tăng trưởng sụt giảm: Các chỉ số phát triển của thai nhi tăng chậm hoặc tụt bách phân vị qua các lần siêu âm liên tiếp. Việc so sánh theo thời gian giúp bác sĩ đánh giá xu hướng tăng trưởng thay vì chỉ nhìn vào một kết quả đơn lẻ.
- Dòng máu tuần hoàn bất thường: Siêu âm Doppler giúp đánh giá tuần hoàn bánh nhau - thai nhi thông qua một số mạch máu quan trọng. Những thay đổi bất thường có thể cho thấy thai nhi đang thích nghi với tình trạng cung cấp oxy, dưỡng chất không tối ưu và cần được theo dõi chặt chẽ hơn.
Nếu các chỉ số cho thấy thai nhi nhỏ hơn mức dự kiến, bác sĩ sẽ kết hợp nhiều yếu tố để phân biệt thai nhỏ do thể trạng với FGR do nguyên nhân bệnh lý và xác định mức độ nguy cơ.
Nguyên nhân nào khiến thai nhi chậm tăng trưởng?
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung có thể liên quan đến ba nhóm nguyên nhân chính: từ bánh nhau, từ người mẹ và từ chính thai nhi. Một số yếu tố thường gặp gồm:
- Bánh nhau hoạt động kém: Bánh nhau cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai nhi. Khi chức năng bánh nhau bị suy giảm, lượng máu, oxy và dưỡng chất đến thai có thể không đáp ứng đủ nhu cầu phát triển.
- Bệnh lý của mẹ: Tăng huyết áp, tiền sản giật, một số bệnh thận, bệnh tự miễn hoặc các bệnh lý mạn tính có ảnh hưởng đến hệ mạch máu có thể làm tăng nguy cơ thai chậm tăng trưởng.
- Bất thường ở thai nhi: Một số bất thường nhiễm sắc thể, di truyền, dị tật bẩm sinh hoặc nhiễm trùng trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển.
- Các yếu tố khác: Hút thuốc lá, sử dụng chất kích thích và dinh dưỡng không đầy đủ hoặc một số yếu tố bất lợi khác trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ thai chậm tăng trưởng.
Không phải trường hợp nào cũng xác định được nguyên nhân cụ thể. Vì vậy, khi phát hiện thai nhỏ hoặc tốc độ tăng trưởng không như dự kiến, mẹ bầu không nên chỉ tập trung vào việc “ăn gì để con tăng cân” mà cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và tình trạng sức khỏe của thai.
Thai chậm tăng trưởng có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào thời điểm xuất hiện FGR, mức độ chậm tăng trưởng, nguyên nhân, tình trạng tuần hoàn bánh nhau - thai nhi và sức khỏe của người mẹ.
Thai chậm tăng trưởng có thể làm tăng nguy cơ thai thiếu oxy, suy thai, sinh non, cân nặng sơ sinh thấp và trong những trường hợp nặng có thể làm tăng nguy cơ thai lưu. Sau sinh, một số trẻ có thể cần được theo dõi hoặc chăm sóc tại đơn vị sơ sinh, tùy theo tuổi thai và tình trạng sức khỏe.
Tuy nhiên, thai chậm tăng trưởng không đồng nghĩa mọi thai nhi đều gặp biến chứng hoặc đều phải sinh sớm. Việc phát hiện sớm, theo dõi sát và lựa chọn đúng thời điểm kết thúc thai kỳ có vai trò quan trọng trong giảm thiểu nguy cơ cho thai nhi.
Thai chậm tăng trưởng được theo dõi và xử trí như thế nào?
Khi phát hiện thai nhi có dấu hiệu chậm tăng trưởng, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch theo dõi dựa trên tuổi thai, mức độ chậm tăng trưởng cũng như tình trạng tuần hoàn và sức khỏe của cả mẹ và bé. Các phương pháp theo dõi có thể bao gồm:
- Siêu âm đánh giá tăng trưởng: Đo các chỉ số của thai nhi, ước tính cân nặng và so sánh sự thay đổi qua các lần siêu âm để đánh giá tốc độ tăng trưởng.
- Siêu âm Doppler: Đánh giá dòng máu lưu thông qua các mạch máu liên quan đến bánh nhau và thai nhi, đặc biệt có giá trị trong đánh giá chức năng tuần hoàn và mức độ ảnh hưởng của FGR.
- Theo dõi tim thai bằng monitor sản khoa: Theo dõi nhịp tim thai và sự thay đổi nhịp tim theo thời gian, giúp bác sĩ đánh giá tình trạng thai nhi tại thời điểm theo dõi và phát hiện dấu hiệu bất thường (nếu có).
- Theo dõi sức khỏe người mẹ: Kiểm tra huyết áp, các dấu hiệu gợi ý tiền sản giật, đồng thời thực hiện những xét nghiệm cần thiết theo chỉ định.
Tần suất kiểm tra sẽ được điều chỉnh tùy theo tuổi thai, mức độ chậm tăng trưởng và kết quả theo dõi. Với những trường hợp FGR nặng, lượng nước ối giảm hoặc có bất thường trên Doppler, monitor, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra thường xuyên hơn để kịp thời phát hiện những thay đổi và lựa chọn phương án xử trí phù hợp.
Mục tiêu của quá trình theo dõi là kéo dài thai kỳ khi thai nhi vẫn an toàn, đồng thời lựa chọn thời điểm sinh trước khi nguy cơ thiếu oxy hoặc suy thai tăng cao.
Không phải trường hợp nào cũng cần sinh sớm hoặc mổ lấy thai. Nếu tình trạng mẹ và thai nhi ổn định, bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi. Khi các chỉ số cho thấy nguy cơ đối với thai nhi gia tăng, bác sĩ sẽ cân nhắc thời điểm kết thúc thai kỳ. Phương pháp sinh thường hay mổ lấy thai được quyết định dựa trên tuổi thai, tình trạng thai, ngôi thai, diễn biến chuyển dạ và các yếu tố sản khoa đi kèm.
Mẹ bầu cần làm để hạn chế thai có nguy cơ chậm tăng trưởng?
Thai chậm tăng trưởng không phải lúc nào cũng có thể phòng ngừa. Điều quan trọng là mẹ bầu quản lý thai kỳ đúng cách để phát hiện sớm những bất thường về tăng trưởng và được theo dõi kịp thời. Mẹ bầu nên lưu ý:
- Khám thai định kỳ: Thực hiện đầy đủ các mốc siêu âm và kiểm tra theo lịch hẹn của bác sĩ. Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc thai đã được chẩn đoán FGR, lịch theo dõi có thể dày hơn so với thai kỳ thông thường.
- Kiểm soát bệnh lý trong thai kỳ: Theo dõi huyết áp và thực hiện các kiểm tra theo chỉ định. Với một số thai phụ có nguy cơ cao bị tiền sản giật, bác sĩ có thể chỉ định aspirin liều thấp để dự phòng. Thai phụ không nên tự ý sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc các phương pháp được quảng cáo là giúp “thai tăng cân nhanh” khi chưa có chỉ định chuyên môn.
- Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống đầy đủ và cân đối dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý và tránh hút thuốc lá, rượu bia và các chất kích thích.
- Theo dõi cử động thai: Nếu nhận thấy thai máy giảm rõ rệt hoặc khác với nhịp cử động thường ngày, mẹ bầu cần liên hệ cơ sở sản khoa để được đánh giá kịp thời, không chờ đến lịch khám tiếp theo.
- Tuân thủ kế hoạch theo dõi: Không tự ý bỏ lịch siêu âm, kiểm tra hoặc thay đổi thời điểm tái khám, nhập viện hay kế hoạch sinh đã được bác sĩ tư vấn.
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung cần được phát hiện sớm và quản lý sát theo từng trường hợp. Khám thai định kỳ, theo dõi tốc độ phát triển của thai và siêu âm Doppler và các phương pháp đánh giá sức khỏe thai nhi khi có chỉ định giúp bác sĩ nhận diện nguy cơ, lựa chọn thời điểm sinh phù hợp và góp phần bảo đảm an toàn cho cả mẹ và bé.
Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh, đội ngũ bác sĩ Sản Phụ khoa đồng hành cùng mẹ bầu trong quá trình khám thai, theo dõi tăng trưởng và quản lý các thai kỳ có nguy cơ cao, từ đó cá thể hóa kế hoạch theo dõi và xử trí theo tình trạng của từng mẹ và bé.
Chất lượng chăm sóc tại bệnh viện được ghi nhận qua chứng nhận EQuIP7 của ACHS International (ACHSI - Úc), với các tiêu chí về an toàn người bệnh, chất lượng dịch vụ và cải tiến liên tục. Bệnh viện cũng được Hiệp hội Phẫu thuật Hoàng gia Anh (Royal College of Surgeons of England - RCS) công nhận là Trung tâm Đào tạo Ngoại khoa theo tiêu chuẩn toàn cầu, thể hiện nỗ lực chuẩn hóa hoạt động đào tạo và nâng cao chất lượng chuyên môn trong lĩnh vực ngoại khoa.
Với sự kết hợp giữa chuyên môn, quy trình chăm sóc bài bản và sự đồng hành sát sao, BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh hướng tới mang đến cho mẹ bầu trải nghiệm thai sản an tâm, được chăm sóc chu đáo trong từng giai đoạn của thai kỳ.
Đăng ký thăm khám Sản khoa tại BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh để được bác sĩ tư vấn, theo dõi sự phát triển của thai nhi và đồng hành cùng mẹ trên hành trình đón con yêu chào đời!
