Mùa nắng nóng có thể làm gia tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe liên quan đến tim mạch và thần kinh, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Điều đáng lo ngại là nhiều dấu hiệu đột quỵ dễ bị nhầm với tình trạng say nắng, kiệt sức do nóng hoặc tụt huyết áp thông thường. Theo các bác sĩ Trung tâm Đột quỵ - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, nhận biết đúng triệu chứng và xử trí kịp thời trong những giờ đầu có thể giúp cải thiện đáng kể cơ hội điều trị. Dưới đây là 7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần đặc biệt lưu ý trong mùa nắng nóng.
Disclaimer y khoa: Bài viết chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc xử trí cấp cứu. Nếu xuất hiện dấu hiệu nghi đột quỵ như méo miệng, yếu/tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ đột ngột, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội, lơ mơ hoặc ngất, cần gọi cấp cứu ngay. Không tự dùng thuốc hạ huyết áp, aspirin, thuốc chống đông hoặc các mẹo dân gian khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Trả lời nhanh: 7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ mùa nắng nóng gồm mất thăng bằng đột ngột, nhìn mờ hoặc mất thị lực, méo miệng/lệch mặt, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội bất thường và rối loạn ý thức. Khi nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu ngay, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng xử trí đột quỵ càng sớm càng tốt.
Nắng nóng gia tăng nguy cơ đột quỵ
Tham vấn chuyên môn: Bài viết được tham vấn bởi bác sĩ Chuyên khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc.
Ngày cập nhật: 20/05/2026.
Tóm tắt nhanh bài viết
Nắng nóng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ ở nhóm dễ tổn thương thông qua mất nước, huyết áp dao động, tăng gánh nặng tim mạch và rối loạn điện giải. Tổ chức Y tế Thế giới WHO ghi nhận stress nhiệt có thể làm nặng thêm các bệnh nền như tim mạch và đái tháo đường.
Các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột, gồm méo miệng, yếu/tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội hoặc lơ mơ. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC nhấn mạnh khi đột quỵ xảy ra, mỗi phút đều quan trọng.
Nên ghi nhớ quy tắc BE-FAST: Balance – mất thăng bằng, Eyes – thay đổi thị lực, Face – méo mặt, Arms – yếu tay, Speech – nói khó, Time – gọi cấp cứu ngay. Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ ASA sử dụng BE-FAST để giúp nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ.
Không tự cho người nghi đột quỵ ăn uống, không tự dùng aspirin, thuốc chống đông, thuốc hạ huyết áp hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Nếu không chắc là đột quỵ hay sốc nhiệt, vẫn nên xử trí như tình huống cấp cứu và gọi hỗ trợ y tế ngay.
Vì sao mùa nắng nóng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ?
Nắng nóng không phải là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ ở mọi trường hợp. Tuy nhiên, trong các đợt nóng kéo dài, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mất nước, rối loạn điện giải và huyết áp dao động. Những thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch – thần kinh ở người vốn đã có yếu tố nguy cơ.
Khi trời nóng, cơ thể tiết mồ hôi nhiều hơn để làm mát. Nếu không bù đủ nước, thể tích tuần hoàn có thể giảm, máu có xu hướng cô đặc hơn và tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì lưu lượng máu đến não, tim và các cơ quan khác. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC ghi nhận áp lực nhiệt có thể làm tăng nhu cầu lên tim mạch, thúc đẩy mất nước, hình thành huyết khối và rối loạn điện giải, từ đó có thể góp phần vào các biến cố tim mạch.
Ở người tăng huyết áp, rung nhĩ, bệnh mạch vành, suy tim, đái tháo đường hoặc từng đột quỵ, những thay đổi do nắng nóng có thể làm tình trạng nền mất ổn định hơn. Vì vậy, trong mùa nắng nóng, người bệnh không chỉ cần phòng mất nước và sốc nhiệt mà còn phải nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ để cấp cứu kịp thời.
BE-FAST là cách ghi nhớ nhanh các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ, đặc biệt hữu ích cho người nhà khi cần đánh giá ban đầu. Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ ASA khuyến nghị nhận biết các dấu hiệu như mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo mặt, yếu tay, nói khó và gọi cấp cứu ngay.
B – Balance/Mất thăng bằng: Người bệnh đột ngột chóng mặt dữ dội, đi loạng choạng, mất phối hợp động tác.
E – Eyes/Thị lực: Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt.
F – Face/Khuôn mặt: Méo miệng, lệch mặt, cười không cân xứng.
A – Arms/Tay: Yếu hoặc tê một bên tay/chân, không nâng được tay.
S – Speech/Lời nói: Nói khó, nói ngọng, nói đớ hoặc không hiểu lời nói.
T – Time/Thời gian: Gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng.
Điểm quan trọng là các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột. Không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.
Quy tắc nhận biết đột quỵ
Bảng 7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ mùa nắng nóng
Dấu hiệu
Người nhà quan sát thế nào?
Vì sao nguy hiểm?
Cần làm gì?
Méo miệng/lệch mặt
Cười lệch, một bên khóe miệng xệ, chảy nước dãi
Có thể là dấu hiệu tổn thương vùng não điều khiển cơ mặt
Gọi cấp cứu ngay
Yếu hoặc tê một bên tay chân
Một tay rơi xuống, đi lệch, không cầm chắc đồ vật
Dấu hiệu thần kinh khu trú, thường gặp trong đột quỵ
Gọi cấp cứu, ghi giờ khởi phát
Nói khó hoặc không hiểu lời
Nói đớ, nói sai từ, không lặp lại được câu đơn giản
Vùng ngôn ngữ hoặc đường dẫn truyền thần kinh có thể bị ảnh hưởng
Không cho ăn uống, gọi cấp cứu
Nhìn mờ hoặc mất thị lực
Mờ một mắt, nhìn đôi, mất một phần tầm nhìn
Có thể liên quan vùng não xử lý thị giác hoặc mạch máu nuôi mắt/não
Cấp cứu sớm
Chóng mặt, mất thăng bằng
Đi loạng choạng, nghiêng sang một bên, chóng mặt dữ dội nhất là khi kèm nhìn đôi, nói khó, yếu/tê
Có thể gặp trong đột quỵ tiểu não hoặc thân não
Không tự lái xe, gọi cấp cứu
Đau đầu dữ dội bất thường
Đau như “sét đánh”, đau dữ dội nhất từ trước đến nay
Có thể gợi ý xuất huyết não hoặc tình trạng cấp cứu thần kinh
Cấp cứu ngay
Lơ mơ, rối loạn ý thức
Trả lời chậm, ngủ gà, không nhận ra người thân, ngất
Có thể là tổn thương não nặng hoặc tình trạng cấp cứu khác
Gọi cấp cứu ngay
7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ mùa nắng nóng
1. Méo miệng hoặc lệch mặt đột ngột
Méo miệng là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất của đột quỵ. Người bệnh có thể đột ngột cười lệch, một bên khóe miệng xệ xuống, nhân trung lệch hoặc chảy nước dãi do khó kiểm soát cơ miệng.
Người nhà có thể yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng. Nếu khuôn mặt không cân xứng rõ rệt, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện đột ngột, cần nghĩ đến đột quỵ. Không nên chờ triệu chứng tự hết, vì ngay cả biểu hiện thoáng qua cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá y khoa.
Triệu chứng méo miệng do đột quỵ có thể bị nhầm với liệt mặt ngoại biên hoặc mệt do nắng nóng. Tuy nhiên, nếu méo miệng đi kèm yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng, cần gọi cấp cứu ngay.
Méo miệng là dấu hiệu dễ nhận biết của đột quỵ
2. Yếu hoặc tê bì một bên tay chân
Yếu hoặc tê một bên tay chân là dấu hiệu thần kinh khu trú rất quan trọng. Người bệnh có thể đang cầm đồ vật thì làm rơi, không nâng được một tay, đi lệch sang một bên hoặc cảm thấy một nửa cơ thể “không nghe lời”.
Có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu người bệnh giơ đồng thời hai tay ra trước mặt. Nếu một tay rơi xuống sau vài giây hoặc không nâng được, đây là dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ.
Trong mùa nắng nóng, nhiều người dễ nhầm tình trạng yếu tay chân với mệt lả, kiệt sức do nóng hoặc tụt huyết áp. Điểm cần nhớ là dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và có xu hướng khu trú một bên cơ thể. Nếu có yếu/tê một bên, không nên tự nghỉ ngơi theo dõi tại nhà.
3. Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói
Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến vùng não phụ trách ngôn ngữ hoặc đường dẫn truyền thần kinh liên quan đến phát âm. Người bệnh có thể đột ngột nói đớ, nói líu, nói không rõ lời, không diễn đạt được ý, dùng từ sai hoặc không hiểu lời người khác.
Một cách kiểm tra đơn giản là yêu cầu người bệnh lặp lại một câu ngắn, ví dụ: “Hôm nay trời nắng nóng.” Nếu người bệnh nói không rõ, nói sai, không hoàn thành câu hoặc không hiểu yêu cầu, cần gọi cấp cứu ngay.
Không nên cho rằng nói khó là do mệt, say nắng hoặc “tụt huyết áp” nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột. Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất trong nhận diện đột quỵ.
Đột quỵ khiến não tổn thương gây khó nói
4. Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực
Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều bắt đầu bằng yếu liệt. Một số người có triệu chứng thị giác như nhìn mờ đột ngột, nhìn đôi, mất thị lực một mắt hoặc mất một phần trường nhìn.
Triệu chứng này có thể xảy ra khi vùng não xử lý hình ảnh hoặc hệ mạch máu liên quan đến thị giác bị ảnh hưởng. Vì không gây đau, nhiều người dễ nghĩ là mỏi mắt, thiếu ngủ, tụt huyết áp hoặc do trời nắng chói.
Nếu thay đổi thị lực xuất hiện đột ngột, đặc biệt kèm mất thăng bằng, nói khó, yếu tay chân hoặc đau đầu dữ dội, cần xử trí như nghi ngờ đột quỵ.
5. Chóng mặt, mất thăng bằng hoặc đi đứng loạng choạng
Chóng mặt là triệu chứng rất thường gặp trong mùa hè, nhưng không phải lúc nào cũng là do say nắng hay mất nước. Nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột, dữ dội, khiến người bệnh không giữ được thăng bằng, đi lệch sang một bên hoặc phối hợp động tác kém, cần cảnh giác với đột quỵ vùng tiểu não hoặc thân não.
Dấu hiệu đáng chú ý hơn nếu người bệnh có thêm nhìn đôi, nói khó, nuốt khó, yếu tay chân, tê nửa người hoặc đau đầu dữ dội. Đây là nhóm triệu chứng dễ bị bỏ sót vì người bệnh và gia đình thường quy cho “rối loạn tiền đình” hoặc “mệt do nắng nóng”.
Nếu người bệnh chóng mặt dữ dội và đi không vững, không nên để tự lái xe hoặc tự đi lại một mình. Cần gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế phù hợp càng sớm càng tốt.
Chóng mặt dữ dội có thể là biểu hiện đột quỵ vùng tiểu não
6. Đau đầu dữ dội bất thường
Một cơn đau đầu xuất hiện đột ngột với cường độ rất mạnh có thể là dấu hiệu cảnh báo xuất huyết não hoặc tình trạng cấp cứu thần kinh khác. Người bệnh thường mô tả cảm giác đau như “sét đánh”, đau dữ dội nhất từ trước đến nay hoặc đau tăng nhanh trong thời gian ngắn.
Đau đầu càng đáng lo nếu đi kèm buồn nôn, nôn nhiều, cứng gáy, rối loạn ý thức, yếu tay chân, nói khó hoặc co giật. Không phải mọi cơn đau đầu đều là đột quỵ, nhưng đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột không nên tự xử trí bằng thuốc giảm đau tại nhà.
Trong mùa nóng, đau đầu có thể do mất nước hoặc kiệt sức do nóng, nhưng nếu cơn đau bất thường, dữ dội, kèm dấu hiệu thần kinh, cần đi cấp cứu.
7. Rối loạn ý thức, lơ mơ hoặc ngất
Ở giai đoạn nặng, đột quỵ có thể ảnh hưởng đến các vùng não kiểm soát ý thức hoặc gây tăng áp lực trong sọ. Người bệnh có thể trả lời chậm, lú lẫn, ngủ gà, không nhận ra người thân, không làm theo yêu cầu hoặc mất ý thức.
Lơ mơ sau khi đi nắng cũng có thể gặp trong sốc nhiệt, mất nước nặng, rối loạn điện giải hoặc hạ đường huyết. Tuy nhiên, nếu lơ mơ đi kèm méo miệng, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc mất thăng bằng, cần xử trí như tình huống nghi đột quỵ.
Không nên cố cho người bệnh ăn uống hoặc uống thuốc khi đã lơ mơ vì có nguy cơ sặc. Cần gọi cấp cứu ngay. Nếu người bệnh nôn hoặc giảm ý thức, nên đặt nằm nghiêng an toàn trong lúc chờ hỗ trợ y tế.
Nên đặt bệnh nhân nằm nghiêng trong lúc chờ nhân viên y tế
Làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?
Khi nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng. Thông tin này rất quan trọng vì nhiều phương pháp điều trị đột quỵ phụ thuộc vào thời gian, loại đột quỵ, hình ảnh học não – mạch máu và tình trạng cụ thể của người bệnh.
Những việc nên làm
Gọi cấp cứu ngay: Tại Việt Nam, có thể gọi 115; nếu không tiếp cận được xe cấp cứu trong thời gian phù hợp, cần đưa đến cơ sở có khả năng xử trí đột quỵ gần nhất, không để người bệnh tự đi/tự lái xe.
Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng: Nếu không rõ thời điểm bắt đầu, hãy ghi nhận thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường.
Đặt người bệnh ở tư thế an toàn: Nếu người bệnh buồn nôn hoặc lơ mơ, nên đặt nằm nghiêng để giảm nguy cơ sặc.
Nới lỏng quần áo, giữ đường thở thông thoáng: Theo dõi nhịp thở và mức độ tỉnh táo.
Chuẩn bị thông tin y tế: Bao gồm thuốc đang dùng, bệnh nền, tiền sử đột quỵ/TIA, tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ hoặc bệnh tim mạch.
Những việc không nên làm
Không chờ triệu chứng tự hết.
Không cho người bệnh ăn hoặc uống vì có nguy cơ sặc.
Không tự ý dùng thuốc hạ huyết áp.
Không tự ý dùng aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Không để người bệnh tự lái xe hoặc tự đi lại nếu có chóng mặt, yếu tay chân, nhìn mờ.
Không nên chích máu đầu ngón tay khi đột quỵ
Vì sao không nên tự dùng aspirin hoặc thuốc hạ huyết áp?
Đột quỵ có thể do tắc mạch máu não hoặc vỡ mạch máu não. Người nhà không thể phân biệt chính xác hai tình trạng này tại nhà. Tự dùng aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nếu người bệnh bị xuất huyết não hoặc có chống chỉ định. Trong khi đó, tự hạ huyết áp không đúng cách có thể làm thiếu hụt lượng máu lên não (giảm tưới máu não) hoặc che giấu các dấu hiệu cảnh báo của bệnh lý tiềm ẩn.
Vì vậy, ưu tiên đúng là gọi cấp cứu, đưa người bệnh đến bệnh viện sớm và để bác sĩ quyết định điều trị sau khi thăm khám, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá chuyên môn.
Thời gian vàng điều trị đột quỵ là bao lâu?
“Thời gian vàng” trong đột quỵ không nên hiểu là một con số cố định áp dụng cho mọi người bệnh. Tùy loại đột quỵ, thời điểm khởi phát, tình trạng lâm sàng, hình ảnh học não – mạch máu và chống chỉ định, bác sĩ sẽ quyết định phương pháp điều trị phù hợp.
Với đột quỵ thiếu máu não cấp, một số phương pháp tái thông mạch như thuốc tiêu sợi huyết có thể được cân nhắc trong cửa sổ sớm, thường trong khoảng 4,5 giờ từ khi khởi phát triệu chứng hoặc từ thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường, nếu đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn. Với một số trường hợp tắc động mạch lớn, can thiệp lấy huyết khối có thể được xem xét trong cửa sổ thời gian dài hơn, tùy kết quả chẩn đoán hình ảnh và đánh giá của bác sĩ.
Điều người nhà cần nhớ là: càng đến bệnh viện sớm, cơ hội được đánh giá và điều trị phù hợp càng cao. Không nên mất thời gian chờ đợi, tự theo dõi tại nhà hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Thời gian vàng thường trong khoảng 4,5 giờ từ khi khởi phát triệu chứng
Ai có nguy cơ cao bị đột quỵ trong mùa nắng nóng?
Người cao tuổi
Người cao tuổi thường giảm cảm giác khát và khả năng điều hòa thân nhiệt. Trong ngày nóng, họ có thể mất nước nhưng không nhận ra, khiến huyết áp dao động và cơ thể dễ mệt lả hơn.
Đây cũng là nhóm thường có nhiều yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, rung nhĩ, xơ vữa động mạch, đái tháo đường hoặc bệnh thận. Người nhà nên theo dõi sát nếu người cao tuổi có lơ mơ, nói khó, yếu tay chân đột ngột, đau đầu dữ dội hoặc chóng mặt bất thường trong mùa nóng.
Người tăng huyết áp
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng của cả nhồi máu não và xuất huyết não. Khi trời nóng, huyết áp có thể dao động do mất nước, giãn mạch, stress nhiệt hoặc dùng thuốc không đều.
Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định, cũng không nên tự tăng hoặc giảm liều thuốc trong mùa nóng nếu chưa hỏi bác sĩ. Việc kiểm soát huyết áp đều đặn là nền tảng quan trọng để giảm nguy cơ đột quỵ.
Người mắc bệnh tim mạch hoặc rung nhĩ
Rung nhĩ, bệnh van tim và một số tình trạng tim mạch như suy tim có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong tim. Nếu cục máu đông di chuyển lên não, người bệnh có thể bị đột quỵ thiếu máu não.
Trong mùa nóng, mất nước và rối loạn điện giải có thể khiến tim đập nhanh, hồi hộp hoặc rối loạn nhịp rõ hơn. Người có bệnh tim mạch cần đi khám sớm nếu có đau ngực, khó thở, hồi hộp kéo dài, ngất hoặc triệu chứng thần kinh đột ngột.
Rung nhĩ có thể tăng nguy cơ hình thành cục máu đông
Người đái tháo đường
Đái tháo đường lâu năm có thể làm tổn thương mạch máu và thường đi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh thận hoặc béo phì. Khi trời nóng, người bệnh cũng dễ mất nước hơn, đặc biệt nếu đường huyết cao gây tiểu nhiều.
Người đái tháo đường cần kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và duy trì đủ nước theo hướng dẫn. Nếu xuất hiện nói khó, yếu tay chân, nhìn mờ đột ngột hoặc lơ mơ, không nên chỉ nghĩ là hạ đường huyết; cần đánh giá nguy cơ đột quỵ.
Người từng đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua TIA
Người từng bị đột quỵ hoặc TIA có nguy cơ tái phát cao hơn người chưa từng mắc. Ngay cả khi triệu chứng như méo miệng, yếu tay chân, nói khó chỉ thoáng qua rồi hết, người bệnh vẫn cần được đánh giá y khoa sớm vì đó có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong tương lai.
Trong mùa nắng nóng, nhóm này cần đặc biệt chú ý uống nước phù hợp, kiểm soát huyết áp, dùng thuốc đúng chỉ định và tránh hoạt động ngoài trời kéo dài.
Người từng bị đột quỵ có nguy cơ tái phát cao hơn
Người hút thuốc lá hoặc lạm dụng rượu bia
Khói thuốc lá làm tổn thương mạch máu và thúc đẩy xơ vữa động mạch. Rượu bia có thể làm mất nước, ảnh hưởng huyết áp, nhịp tim và khả năng kiểm soát hành vi trong thời tiết nóng.
Người hút thuốc, uống nhiều rượu bia, ít vận động hoặc có rối loạn mỡ máu nên chủ động kiểm tra sức khỏe tim mạch – chuyển hóa, đặc biệt khi có thêm tăng huyết áp hoặc đái tháo đường.
Người lao động ngoài trời trong thời gian dài
Công nhân xây dựng, nông dân, shipper, tài xế, nhân viên giao hàng hoặc người tập luyện ngoài trời có nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng và rối loạn điện giải cao hơn.
Không phải mọi trường hợp chóng mặt, mệt lả khi làm việc ngoài trời đều là đột quỵ. Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu thần kinh khu trú như yếu một bên, nói khó, méo miệng, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng đột ngột, cần gọi cấp cứu ngay.
Shipper làm việc ngoài trời lâu có nguy cơ mất nước
Cách phòng ngừa đột quỵ mùa nắng nóng
Uống nước đều nhưng cần phù hợp với bệnh nền
Người trưởng thành nên uống nước đều trong ngày, không đợi đến khi khát mới uống, đặc biệt khi phải ra ngoài trời nóng hoặc đổ nhiều mồ hôi. Người cao tuổi cần được nhắc uống nước vì cảm giác khát có thể giảm. Nếu ra mồ hôi nhiều, có thể cần bù điện giải phù hợp.
Tuy nhiên, người suy tim, bệnh thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch không nên tự uống quá nhiều nước. Cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
Hạn chế ra ngoài trong giờ nắng gắt
Trong những ngày nhiệt độ cao, nên hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng gắt, thường từ khoảng 12h đến 16h. Nếu bắt buộc làm việc ngoài trời, cần đội mũ, mặc quần áo thoáng, nghỉ giải lao định kỳ và bổ sung nước phù hợp.
Hạn chế ra ngoài khung giờ cao điểm nắng nóng
Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu
Đột quỵ thường liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ tích lũy. Người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định, tái khám đúng hẹn và theo dõi các chỉ số như huyết áp, đường huyết, mỡ máu, chức năng thận.
Không nên tự ngừng thuốc huyết áp, thuốc chống đông, thuốc điều trị rung nhĩ, thuốc đái tháo đường hoặc thuốc mỡ máu khi thấy chỉ số tạm ổn.
Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia
Bỏ thuốc lá giúp giảm nguy cơ xơ vữa mạch máu và huyết khối. Hạn chế rượu bia cũng giúp giảm nguy cơ mất nước, rối loạn nhịp tim và dao động huyết áp trong mùa nóng.
Tập luyện đúng thời điểm
Hoạt động thể chất tốt cho tim mạch, nhưng trong mùa hè nên chọn thời điểm mát hơn như sáng sớm hoặc chiều muộn. Tránh tập cường độ cao dưới trời nắng gắt vì có thể làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng và biến cố tim mạch ở người có bệnh nền.
Khám sức khỏe và tầm soát nguy cơ ở nhóm nguy cơ cao
Nhiều yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rung nhĩ, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường hoặc hẹp động mạch cảnh có thể không gây triệu chứng rõ. Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường và xây dựng kế hoạch dự phòng phù hợp.
Với người từng TIA/đột quỵ, rung nhĩ, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, việc tái khám và dùng thuốc đều đặn theo chỉ định đặc biệt quan trọng.
Khám sức khỏe tại BVĐK Hồng Ngọc
Câu hỏi thường gặp
Nắng nóng có gây đột quỵ không?
Nắng nóng không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài có thể làm tăng mất nước, khiến huyết áp dao động và tăng gánh nặng tim mạch. Ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền như tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, bệnh tim mạch, các yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Đột quỵ và say nắng có giống nhau không?
Không. Đột quỵ là tổn thương não cấp tính do tắc hoặc vỡ mạch máu não, trong khi đó, các bệnh do nóng như say nắng, kiệt sức do nóng hoặc sốc nhiệt liên quan đến việc cơ thể quá nóng, mất nước, rối loạn điện giải hoặc mất kiểm soát thân nhiệt. Tuy nhiên, một số biểu hiện như lơ mơ, ngất, chóng mặt hoặc mệt lả có thể khiến hai tình trạng này dễ bị nhầm lẫn. Vì vậy, nếu xuất hiện các dấu hiệu thần kinh khu trú như méo miệng, yếu/tê một bên tay chân, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng đột ngột, cần xử trí như nghi ngờ đột quỵ và gọi cấp cứu ngay.
BE-FAST là gì trong nhận biết đột quỵ?
BE-FAST là cách nhớ nhanh dấu hiệu đột quỵ: Balance – mất thăng bằng, Eyes – thay đổi thị lực, Face – méo mặt, Arms – yếu tay, Speech – nói khó, Time – gọi cấp cứu ngay.
Triệu chứng đột quỵ tự hết có cần đi khám không?
Có. Triệu chứng tự hết có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua TIA. Người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế sớm vì TIA có thể cảnh báo nguy cơ đột quỵ.
Có nên cho người nghi đột quỵ uống aspirin không?
Không nên tự ý dùng aspirin, thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc hạ huyết áp khi chưa được bác sĩ đánh giá. Cần phân biệt đột quỵ thiếu máu và đột quỵ xuất huyết trước khi quyết định điều trị.
Nghi đột quỵ nên gọi cấp cứu hay tự đưa đi?
Nên gọi cấp cứu ngay khi có thể. Nhân viên y tế có thể hỗ trợ xử trí ban đầu và đưa người bệnh đến cơ sở phù hợp. Nếu không thể chờ xe cấp cứu, cần đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ càng nhanh càng tốt.
Thời gian vàng điều trị đột quỵ là bao lâu?
Thời gian điều trị phụ thuộc loại đột quỵ, thời điểm khởi phát, hình ảnh học và điều kiện chuyên môn. Điều quan trọng nhất là người bệnh cần đến bệnh viện càng sớm càng tốt, vì nhiều phương pháp điều trị chỉ có hiệu quả trong những giờ đầu sau khi khởi phát triệu chứng.
Kết luận
Đột quỵ mùa nắng nóng là tình trạng cần được nhận biết sớm, đặc biệt ở người cao tuổi, người tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh tim mạch hoặc từng đột quỵ/TIA. Nắng nóng không phải nguyên nhân trực tiếp trong mọi trường hợp, nhưng có thể làm tăng nguy cơ ở nhóm dễ tổn thương thông qua mất nước, huyết áp dao động và tăng gánh nặng tim mạch.
Các dấu hiệu như mất thăng bằng đột ngột, nhìn mờ, méo miệng, yếu tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội hoặc lơ mơ đều cần được xử trí khẩn cấp. Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và không tự dùng thuốc hoặc mẹo dân gian.
Nếu có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu tay chân, nói khó, người bệnh cần gọi cấp cứu ngay. Với người có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh tim mạch hoặc từng TIA/đột quỵ, người bệnh có thể đăng ký thăm khám chuyên khoa tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được đánh giá nguy cơ và tư vấn dự phòng phù hợp.
Mùa nắng nóng có thể làm gia tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe liên quan đến tim mạch và thần kinh, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Điều đáng lo ngại là nhiều dấu hiệu đột quỵ dễ bị nhầm với tình trạng say nắng, kiệt sức do nóng hoặc tụt huyết áp thông thường. Theo các bác sĩ Trung tâm Đột quỵ - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, nhận biết đúng triệu chứng và xử trí kịp thời trong những giờ đầu có thể giúp cải thiện đáng kể cơ hội điều trị. Dưới đây là 7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần đặc biệt lưu ý trong mùa nắng nóng.
Disclaimer y khoa: Bài viết chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc xử trí cấp cứu. Nếu xuất hiện dấu hiệu nghi đột quỵ như méo miệng, yếu/tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ đột ngột, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội, lơ mơ hoặc ngất, cần gọi cấp cứu ngay. Không tự dùng thuốc hạ huyết áp, aspirin, thuốc chống đông hoặc các mẹo dân gian khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Trả lời nhanh: 7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ mùa nắng nóng gồm mất thăng bằng đột ngột, nhìn mờ hoặc mất thị lực, méo miệng/lệch mặt, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội bất thường và rối loạn ý thức. Khi nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu ngay, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng xử trí đột quỵ càng sớm càng tốt.
Nắng nóng gia tăng nguy cơ đột quỵ
Tham vấn chuyên môn: Bài viết được tham vấn bởi bác sĩ Chuyên khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc.
Ngày cập nhật: 20/05/2026.
Tóm tắt nhanh bài viết
Nắng nóng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ ở nhóm dễ tổn thương thông qua mất nước, huyết áp dao động, tăng gánh nặng tim mạch và rối loạn điện giải. Tổ chức Y tế Thế giới WHO ghi nhận stress nhiệt có thể làm nặng thêm các bệnh nền như tim mạch và đái tháo đường.
Các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột, gồm méo miệng, yếu/tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội hoặc lơ mơ. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC nhấn mạnh khi đột quỵ xảy ra, mỗi phút đều quan trọng.
Nên ghi nhớ quy tắc BE-FAST: Balance – mất thăng bằng, Eyes – thay đổi thị lực, Face – méo mặt, Arms – yếu tay, Speech – nói khó, Time – gọi cấp cứu ngay. Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ ASA sử dụng BE-FAST để giúp nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ.
Không tự cho người nghi đột quỵ ăn uống, không tự dùng aspirin, thuốc chống đông, thuốc hạ huyết áp hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Nếu không chắc là đột quỵ hay sốc nhiệt, vẫn nên xử trí như tình huống cấp cứu và gọi hỗ trợ y tế ngay.
Vì sao mùa nắng nóng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ?
Nắng nóng không phải là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ ở mọi trường hợp. Tuy nhiên, trong các đợt nóng kéo dài, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mất nước, rối loạn điện giải và huyết áp dao động. Những thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch – thần kinh ở người vốn đã có yếu tố nguy cơ.
Khi trời nóng, cơ thể tiết mồ hôi nhiều hơn để làm mát. Nếu không bù đủ nước, thể tích tuần hoàn có thể giảm, máu có xu hướng cô đặc hơn và tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì lưu lượng máu đến não, tim và các cơ quan khác. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC ghi nhận áp lực nhiệt có thể làm tăng nhu cầu lên tim mạch, thúc đẩy mất nước, hình thành huyết khối và rối loạn điện giải, từ đó có thể góp phần vào các biến cố tim mạch.
Ở người tăng huyết áp, rung nhĩ, bệnh mạch vành, suy tim, đái tháo đường hoặc từng đột quỵ, những thay đổi do nắng nóng có thể làm tình trạng nền mất ổn định hơn. Vì vậy, trong mùa nắng nóng, người bệnh không chỉ cần phòng mất nước và sốc nhiệt mà còn phải nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ để cấp cứu kịp thời.
BE-FAST là cách ghi nhớ nhanh các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ, đặc biệt hữu ích cho người nhà khi cần đánh giá ban đầu. Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ ASA khuyến nghị nhận biết các dấu hiệu như mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo mặt, yếu tay, nói khó và gọi cấp cứu ngay.
B – Balance/Mất thăng bằng: Người bệnh đột ngột chóng mặt dữ dội, đi loạng choạng, mất phối hợp động tác.
E – Eyes/Thị lực: Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt.
F – Face/Khuôn mặt: Méo miệng, lệch mặt, cười không cân xứng.
A – Arms/Tay: Yếu hoặc tê một bên tay/chân, không nâng được tay.
S – Speech/Lời nói: Nói khó, nói ngọng, nói đớ hoặc không hiểu lời nói.
T – Time/Thời gian: Gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng.
Điểm quan trọng là các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột. Không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.
Quy tắc nhận biết đột quỵ
Bảng 7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ mùa nắng nóng
Dấu hiệu
Người nhà quan sát thế nào?
Vì sao nguy hiểm?
Cần làm gì?
Méo miệng/lệch mặt
Cười lệch, một bên khóe miệng xệ, chảy nước dãi
Có thể là dấu hiệu tổn thương vùng não điều khiển cơ mặt
Gọi cấp cứu ngay
Yếu hoặc tê một bên tay chân
Một tay rơi xuống, đi lệch, không cầm chắc đồ vật
Dấu hiệu thần kinh khu trú, thường gặp trong đột quỵ
Gọi cấp cứu, ghi giờ khởi phát
Nói khó hoặc không hiểu lời
Nói đớ, nói sai từ, không lặp lại được câu đơn giản
Vùng ngôn ngữ hoặc đường dẫn truyền thần kinh có thể bị ảnh hưởng
Không cho ăn uống, gọi cấp cứu
Nhìn mờ hoặc mất thị lực
Mờ một mắt, nhìn đôi, mất một phần tầm nhìn
Có thể liên quan vùng não xử lý thị giác hoặc mạch máu nuôi mắt/não
Cấp cứu sớm
Chóng mặt, mất thăng bằng
Đi loạng choạng, nghiêng sang một bên, chóng mặt dữ dội nhất là khi kèm nhìn đôi, nói khó, yếu/tê
Có thể gặp trong đột quỵ tiểu não hoặc thân não
Không tự lái xe, gọi cấp cứu
Đau đầu dữ dội bất thường
Đau như “sét đánh”, đau dữ dội nhất từ trước đến nay
Có thể gợi ý xuất huyết não hoặc tình trạng cấp cứu thần kinh
Cấp cứu ngay
Lơ mơ, rối loạn ý thức
Trả lời chậm, ngủ gà, không nhận ra người thân, ngất
Có thể là tổn thương não nặng hoặc tình trạng cấp cứu khác
Gọi cấp cứu ngay
7 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ mùa nắng nóng
1. Méo miệng hoặc lệch mặt đột ngột
Méo miệng là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất của đột quỵ. Người bệnh có thể đột ngột cười lệch, một bên khóe miệng xệ xuống, nhân trung lệch hoặc chảy nước dãi do khó kiểm soát cơ miệng.
Người nhà có thể yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng. Nếu khuôn mặt không cân xứng rõ rệt, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện đột ngột, cần nghĩ đến đột quỵ. Không nên chờ triệu chứng tự hết, vì ngay cả biểu hiện thoáng qua cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá y khoa.
Triệu chứng méo miệng do đột quỵ có thể bị nhầm với liệt mặt ngoại biên hoặc mệt do nắng nóng. Tuy nhiên, nếu méo miệng đi kèm yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng, cần gọi cấp cứu ngay.
Méo miệng là dấu hiệu dễ nhận biết của đột quỵ
2. Yếu hoặc tê bì một bên tay chân
Yếu hoặc tê một bên tay chân là dấu hiệu thần kinh khu trú rất quan trọng. Người bệnh có thể đang cầm đồ vật thì làm rơi, không nâng được một tay, đi lệch sang một bên hoặc cảm thấy một nửa cơ thể “không nghe lời”.
Có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu người bệnh giơ đồng thời hai tay ra trước mặt. Nếu một tay rơi xuống sau vài giây hoặc không nâng được, đây là dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ.
Trong mùa nắng nóng, nhiều người dễ nhầm tình trạng yếu tay chân với mệt lả, kiệt sức do nóng hoặc tụt huyết áp. Điểm cần nhớ là dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và có xu hướng khu trú một bên cơ thể. Nếu có yếu/tê một bên, không nên tự nghỉ ngơi theo dõi tại nhà.
3. Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói
Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến vùng não phụ trách ngôn ngữ hoặc đường dẫn truyền thần kinh liên quan đến phát âm. Người bệnh có thể đột ngột nói đớ, nói líu, nói không rõ lời, không diễn đạt được ý, dùng từ sai hoặc không hiểu lời người khác.
Một cách kiểm tra đơn giản là yêu cầu người bệnh lặp lại một câu ngắn, ví dụ: “Hôm nay trời nắng nóng.” Nếu người bệnh nói không rõ, nói sai, không hoàn thành câu hoặc không hiểu yêu cầu, cần gọi cấp cứu ngay.
Không nên cho rằng nói khó là do mệt, say nắng hoặc “tụt huyết áp” nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột. Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất trong nhận diện đột quỵ.
Đột quỵ khiến não tổn thương gây khó nói
4. Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực
Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều bắt đầu bằng yếu liệt. Một số người có triệu chứng thị giác như nhìn mờ đột ngột, nhìn đôi, mất thị lực một mắt hoặc mất một phần trường nhìn.
Triệu chứng này có thể xảy ra khi vùng não xử lý hình ảnh hoặc hệ mạch máu liên quan đến thị giác bị ảnh hưởng. Vì không gây đau, nhiều người dễ nghĩ là mỏi mắt, thiếu ngủ, tụt huyết áp hoặc do trời nắng chói.
Nếu thay đổi thị lực xuất hiện đột ngột, đặc biệt kèm mất thăng bằng, nói khó, yếu tay chân hoặc đau đầu dữ dội, cần xử trí như nghi ngờ đột quỵ.
5. Chóng mặt, mất thăng bằng hoặc đi đứng loạng choạng
Chóng mặt là triệu chứng rất thường gặp trong mùa hè, nhưng không phải lúc nào cũng là do say nắng hay mất nước. Nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột, dữ dội, khiến người bệnh không giữ được thăng bằng, đi lệch sang một bên hoặc phối hợp động tác kém, cần cảnh giác với đột quỵ vùng tiểu não hoặc thân não.
Dấu hiệu đáng chú ý hơn nếu người bệnh có thêm nhìn đôi, nói khó, nuốt khó, yếu tay chân, tê nửa người hoặc đau đầu dữ dội. Đây là nhóm triệu chứng dễ bị bỏ sót vì người bệnh và gia đình thường quy cho “rối loạn tiền đình” hoặc “mệt do nắng nóng”.
Nếu người bệnh chóng mặt dữ dội và đi không vững, không nên để tự lái xe hoặc tự đi lại một mình. Cần gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế phù hợp càng sớm càng tốt.
Chóng mặt dữ dội có thể là biểu hiện đột quỵ vùng tiểu não
6. Đau đầu dữ dội bất thường
Một cơn đau đầu xuất hiện đột ngột với cường độ rất mạnh có thể là dấu hiệu cảnh báo xuất huyết não hoặc tình trạng cấp cứu thần kinh khác. Người bệnh thường mô tả cảm giác đau như “sét đánh”, đau dữ dội nhất từ trước đến nay hoặc đau tăng nhanh trong thời gian ngắn.
Đau đầu càng đáng lo nếu đi kèm buồn nôn, nôn nhiều, cứng gáy, rối loạn ý thức, yếu tay chân, nói khó hoặc co giật. Không phải mọi cơn đau đầu đều là đột quỵ, nhưng đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột không nên tự xử trí bằng thuốc giảm đau tại nhà.
Trong mùa nóng, đau đầu có thể do mất nước hoặc kiệt sức do nóng, nhưng nếu cơn đau bất thường, dữ dội, kèm dấu hiệu thần kinh, cần đi cấp cứu.
7. Rối loạn ý thức, lơ mơ hoặc ngất
Ở giai đoạn nặng, đột quỵ có thể ảnh hưởng đến các vùng não kiểm soát ý thức hoặc gây tăng áp lực trong sọ. Người bệnh có thể trả lời chậm, lú lẫn, ngủ gà, không nhận ra người thân, không làm theo yêu cầu hoặc mất ý thức.
Lơ mơ sau khi đi nắng cũng có thể gặp trong sốc nhiệt, mất nước nặng, rối loạn điện giải hoặc hạ đường huyết. Tuy nhiên, nếu lơ mơ đi kèm méo miệng, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc mất thăng bằng, cần xử trí như tình huống nghi đột quỵ.
Không nên cố cho người bệnh ăn uống hoặc uống thuốc khi đã lơ mơ vì có nguy cơ sặc. Cần gọi cấp cứu ngay. Nếu người bệnh nôn hoặc giảm ý thức, nên đặt nằm nghiêng an toàn trong lúc chờ hỗ trợ y tế.
Nên đặt bệnh nhân nằm nghiêng trong lúc chờ nhân viên y tế
Làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?
Khi nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng. Thông tin này rất quan trọng vì nhiều phương pháp điều trị đột quỵ phụ thuộc vào thời gian, loại đột quỵ, hình ảnh học não – mạch máu và tình trạng cụ thể của người bệnh.
Những việc nên làm
Gọi cấp cứu ngay: Tại Việt Nam, có thể gọi 115; nếu không tiếp cận được xe cấp cứu trong thời gian phù hợp, cần đưa đến cơ sở có khả năng xử trí đột quỵ gần nhất, không để người bệnh tự đi/tự lái xe.
Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng: Nếu không rõ thời điểm bắt đầu, hãy ghi nhận thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường.
Đặt người bệnh ở tư thế an toàn: Nếu người bệnh buồn nôn hoặc lơ mơ, nên đặt nằm nghiêng để giảm nguy cơ sặc.
Nới lỏng quần áo, giữ đường thở thông thoáng: Theo dõi nhịp thở và mức độ tỉnh táo.
Chuẩn bị thông tin y tế: Bao gồm thuốc đang dùng, bệnh nền, tiền sử đột quỵ/TIA, tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ hoặc bệnh tim mạch.
Những việc không nên làm
Không chờ triệu chứng tự hết.
Không cho người bệnh ăn hoặc uống vì có nguy cơ sặc.
Không tự ý dùng thuốc hạ huyết áp.
Không tự ý dùng aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Không để người bệnh tự lái xe hoặc tự đi lại nếu có chóng mặt, yếu tay chân, nhìn mờ.
Không nên chích máu đầu ngón tay khi đột quỵ
Vì sao không nên tự dùng aspirin hoặc thuốc hạ huyết áp?
Đột quỵ có thể do tắc mạch máu não hoặc vỡ mạch máu não. Người nhà không thể phân biệt chính xác hai tình trạng này tại nhà. Tự dùng aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nếu người bệnh bị xuất huyết não hoặc có chống chỉ định. Trong khi đó, tự hạ huyết áp không đúng cách có thể làm thiếu hụt lượng máu lên não (giảm tưới máu não) hoặc che giấu các dấu hiệu cảnh báo của bệnh lý tiềm ẩn.
Vì vậy, ưu tiên đúng là gọi cấp cứu, đưa người bệnh đến bệnh viện sớm và để bác sĩ quyết định điều trị sau khi thăm khám, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá chuyên môn.
Thời gian vàng điều trị đột quỵ là bao lâu?
“Thời gian vàng” trong đột quỵ không nên hiểu là một con số cố định áp dụng cho mọi người bệnh. Tùy loại đột quỵ, thời điểm khởi phát, tình trạng lâm sàng, hình ảnh học não – mạch máu và chống chỉ định, bác sĩ sẽ quyết định phương pháp điều trị phù hợp.
Với đột quỵ thiếu máu não cấp, một số phương pháp tái thông mạch như thuốc tiêu sợi huyết có thể được cân nhắc trong cửa sổ sớm, thường trong khoảng 4,5 giờ từ khi khởi phát triệu chứng hoặc từ thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường, nếu đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn. Với một số trường hợp tắc động mạch lớn, can thiệp lấy huyết khối có thể được xem xét trong cửa sổ thời gian dài hơn, tùy kết quả chẩn đoán hình ảnh và đánh giá của bác sĩ.
Điều người nhà cần nhớ là: càng đến bệnh viện sớm, cơ hội được đánh giá và điều trị phù hợp càng cao. Không nên mất thời gian chờ đợi, tự theo dõi tại nhà hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Thời gian vàng thường trong khoảng 4,5 giờ từ khi khởi phát triệu chứng
Ai có nguy cơ cao bị đột quỵ trong mùa nắng nóng?
Người cao tuổi
Người cao tuổi thường giảm cảm giác khát và khả năng điều hòa thân nhiệt. Trong ngày nóng, họ có thể mất nước nhưng không nhận ra, khiến huyết áp dao động và cơ thể dễ mệt lả hơn.
Đây cũng là nhóm thường có nhiều yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, rung nhĩ, xơ vữa động mạch, đái tháo đường hoặc bệnh thận. Người nhà nên theo dõi sát nếu người cao tuổi có lơ mơ, nói khó, yếu tay chân đột ngột, đau đầu dữ dội hoặc chóng mặt bất thường trong mùa nóng.
Người tăng huyết áp
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng của cả nhồi máu não và xuất huyết não. Khi trời nóng, huyết áp có thể dao động do mất nước, giãn mạch, stress nhiệt hoặc dùng thuốc không đều.
Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định, cũng không nên tự tăng hoặc giảm liều thuốc trong mùa nóng nếu chưa hỏi bác sĩ. Việc kiểm soát huyết áp đều đặn là nền tảng quan trọng để giảm nguy cơ đột quỵ.
Người mắc bệnh tim mạch hoặc rung nhĩ
Rung nhĩ, bệnh van tim và một số tình trạng tim mạch như suy tim có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong tim. Nếu cục máu đông di chuyển lên não, người bệnh có thể bị đột quỵ thiếu máu não.
Trong mùa nóng, mất nước và rối loạn điện giải có thể khiến tim đập nhanh, hồi hộp hoặc rối loạn nhịp rõ hơn. Người có bệnh tim mạch cần đi khám sớm nếu có đau ngực, khó thở, hồi hộp kéo dài, ngất hoặc triệu chứng thần kinh đột ngột.
Rung nhĩ có thể tăng nguy cơ hình thành cục máu đông
Người đái tháo đường
Đái tháo đường lâu năm có thể làm tổn thương mạch máu và thường đi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh thận hoặc béo phì. Khi trời nóng, người bệnh cũng dễ mất nước hơn, đặc biệt nếu đường huyết cao gây tiểu nhiều.
Người đái tháo đường cần kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và duy trì đủ nước theo hướng dẫn. Nếu xuất hiện nói khó, yếu tay chân, nhìn mờ đột ngột hoặc lơ mơ, không nên chỉ nghĩ là hạ đường huyết; cần đánh giá nguy cơ đột quỵ.
Người từng đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua TIA
Người từng bị đột quỵ hoặc TIA có nguy cơ tái phát cao hơn người chưa từng mắc. Ngay cả khi triệu chứng như méo miệng, yếu tay chân, nói khó chỉ thoáng qua rồi hết, người bệnh vẫn cần được đánh giá y khoa sớm vì đó có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong tương lai.
Trong mùa nắng nóng, nhóm này cần đặc biệt chú ý uống nước phù hợp, kiểm soát huyết áp, dùng thuốc đúng chỉ định và tránh hoạt động ngoài trời kéo dài.
Người từng bị đột quỵ có nguy cơ tái phát cao hơn
Người hút thuốc lá hoặc lạm dụng rượu bia
Khói thuốc lá làm tổn thương mạch máu và thúc đẩy xơ vữa động mạch. Rượu bia có thể làm mất nước, ảnh hưởng huyết áp, nhịp tim và khả năng kiểm soát hành vi trong thời tiết nóng.
Người hút thuốc, uống nhiều rượu bia, ít vận động hoặc có rối loạn mỡ máu nên chủ động kiểm tra sức khỏe tim mạch – chuyển hóa, đặc biệt khi có thêm tăng huyết áp hoặc đái tháo đường.
Người lao động ngoài trời trong thời gian dài
Công nhân xây dựng, nông dân, shipper, tài xế, nhân viên giao hàng hoặc người tập luyện ngoài trời có nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng và rối loạn điện giải cao hơn.
Không phải mọi trường hợp chóng mặt, mệt lả khi làm việc ngoài trời đều là đột quỵ. Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu thần kinh khu trú như yếu một bên, nói khó, méo miệng, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng đột ngột, cần gọi cấp cứu ngay.
Shipper làm việc ngoài trời lâu có nguy cơ mất nước
Cách phòng ngừa đột quỵ mùa nắng nóng
Uống nước đều nhưng cần phù hợp với bệnh nền
Người trưởng thành nên uống nước đều trong ngày, không đợi đến khi khát mới uống, đặc biệt khi phải ra ngoài trời nóng hoặc đổ nhiều mồ hôi. Người cao tuổi cần được nhắc uống nước vì cảm giác khát có thể giảm. Nếu ra mồ hôi nhiều, có thể cần bù điện giải phù hợp.
Tuy nhiên, người suy tim, bệnh thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch không nên tự uống quá nhiều nước. Cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
Hạn chế ra ngoài trong giờ nắng gắt
Trong những ngày nhiệt độ cao, nên hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng gắt, thường từ khoảng 12h đến 16h. Nếu bắt buộc làm việc ngoài trời, cần đội mũ, mặc quần áo thoáng, nghỉ giải lao định kỳ và bổ sung nước phù hợp.
Hạn chế ra ngoài khung giờ cao điểm nắng nóng
Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu
Đột quỵ thường liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ tích lũy. Người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định, tái khám đúng hẹn và theo dõi các chỉ số như huyết áp, đường huyết, mỡ máu, chức năng thận.
Không nên tự ngừng thuốc huyết áp, thuốc chống đông, thuốc điều trị rung nhĩ, thuốc đái tháo đường hoặc thuốc mỡ máu khi thấy chỉ số tạm ổn.
Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia
Bỏ thuốc lá giúp giảm nguy cơ xơ vữa mạch máu và huyết khối. Hạn chế rượu bia cũng giúp giảm nguy cơ mất nước, rối loạn nhịp tim và dao động huyết áp trong mùa nóng.
Tập luyện đúng thời điểm
Hoạt động thể chất tốt cho tim mạch, nhưng trong mùa hè nên chọn thời điểm mát hơn như sáng sớm hoặc chiều muộn. Tránh tập cường độ cao dưới trời nắng gắt vì có thể làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng và biến cố tim mạch ở người có bệnh nền.
Khám sức khỏe và tầm soát nguy cơ ở nhóm nguy cơ cao
Nhiều yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rung nhĩ, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường hoặc hẹp động mạch cảnh có thể không gây triệu chứng rõ. Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường và xây dựng kế hoạch dự phòng phù hợp.
Với người từng TIA/đột quỵ, rung nhĩ, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, việc tái khám và dùng thuốc đều đặn theo chỉ định đặc biệt quan trọng.
Khám sức khỏe tại BVĐK Hồng Ngọc
Câu hỏi thường gặp
Nắng nóng có gây đột quỵ không?
Nắng nóng không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài có thể làm tăng mất nước, khiến huyết áp dao động và tăng gánh nặng tim mạch. Ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền như tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, bệnh tim mạch, các yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Đột quỵ và say nắng có giống nhau không?
Không. Đột quỵ là tổn thương não cấp tính do tắc hoặc vỡ mạch máu não, trong khi đó, các bệnh do nóng như say nắng, kiệt sức do nóng hoặc sốc nhiệt liên quan đến việc cơ thể quá nóng, mất nước, rối loạn điện giải hoặc mất kiểm soát thân nhiệt. Tuy nhiên, một số biểu hiện như lơ mơ, ngất, chóng mặt hoặc mệt lả có thể khiến hai tình trạng này dễ bị nhầm lẫn. Vì vậy, nếu xuất hiện các dấu hiệu thần kinh khu trú như méo miệng, yếu/tê một bên tay chân, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng đột ngột, cần xử trí như nghi ngờ đột quỵ và gọi cấp cứu ngay.
BE-FAST là gì trong nhận biết đột quỵ?
BE-FAST là cách nhớ nhanh dấu hiệu đột quỵ: Balance – mất thăng bằng, Eyes – thay đổi thị lực, Face – méo mặt, Arms – yếu tay, Speech – nói khó, Time – gọi cấp cứu ngay.
Triệu chứng đột quỵ tự hết có cần đi khám không?
Có. Triệu chứng tự hết có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua TIA. Người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế sớm vì TIA có thể cảnh báo nguy cơ đột quỵ.
Có nên cho người nghi đột quỵ uống aspirin không?
Không nên tự ý dùng aspirin, thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc hạ huyết áp khi chưa được bác sĩ đánh giá. Cần phân biệt đột quỵ thiếu máu và đột quỵ xuất huyết trước khi quyết định điều trị.
Nghi đột quỵ nên gọi cấp cứu hay tự đưa đi?
Nên gọi cấp cứu ngay khi có thể. Nhân viên y tế có thể hỗ trợ xử trí ban đầu và đưa người bệnh đến cơ sở phù hợp. Nếu không thể chờ xe cấp cứu, cần đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ càng nhanh càng tốt.
Thời gian vàng điều trị đột quỵ là bao lâu?
Thời gian điều trị phụ thuộc loại đột quỵ, thời điểm khởi phát, hình ảnh học và điều kiện chuyên môn. Điều quan trọng nhất là người bệnh cần đến bệnh viện càng sớm càng tốt, vì nhiều phương pháp điều trị chỉ có hiệu quả trong những giờ đầu sau khi khởi phát triệu chứng.
Kết luận
Đột quỵ mùa nắng nóng là tình trạng cần được nhận biết sớm, đặc biệt ở người cao tuổi, người tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh tim mạch hoặc từng đột quỵ/TIA. Nắng nóng không phải nguyên nhân trực tiếp trong mọi trường hợp, nhưng có thể làm tăng nguy cơ ở nhóm dễ tổn thương thông qua mất nước, huyết áp dao động và tăng gánh nặng tim mạch.
Các dấu hiệu như mất thăng bằng đột ngột, nhìn mờ, méo miệng, yếu tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội hoặc lơ mơ đều cần được xử trí khẩn cấp. Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và không tự dùng thuốc hoặc mẹo dân gian.
Nếu có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu tay chân, nói khó, người bệnh cần gọi cấp cứu ngay. Với người có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh tim mạch hoặc từng TIA/đột quỵ, người bệnh có thể đăng ký thăm khám chuyên khoa tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được đánh giá nguy cơ và tư vấn dự phòng phù hợp.
