Xử lý khi bị hạ thân nhiệt và cách sơ cứu an toàn

Không để người bệnh tự lái xe hoặc ở một mình. Khi gọi cấp cứu, cần cung cấp vị trí, tình trạng tỉnh táo và hô hấp, hoàn cảnh tiếp xúc lạnh, chấn thương đi kèm và nhiệt độ nếu đã đo. Bật loa ngoài để vừa chăm sóc vừa làm theo hướng dẫn của nhân viên điều phối.

Cách xử lý khi bị hạ thân nhiệt trong lúc chờ cấp cứu

Đưa người bệnh đến nơi an toàn, kín gió

Đưa người bệnh vào trong nhà hoặc nơi trú có mái che, tránh mưa và gió. Nếu chưa thể di chuyển vào nhà, dùng vật chắn gió và lót chăn, đệm hoặc quần áo khô bên dưới để cách cơ thể khỏi nền lạnh. Người hỗ trợ cũng cần bảo đảm an toàn, không tự xuống nước cứu người khi thiếu kỹ năng và phương tiện.

Di chuyển nhẹ nhàng, hạn chế vận động không cần thiết. Không bắt người đang yếu hoặc lú lẫn chạy, đi bộ hay tập thể dục để “nóng người”. Việc xử lý thô bạo có thể gây nguy hiểm ở người hạ thân nhiệt nặng.

Thay quần áo ướt và ủ bằng vật liệu khô

Trong nơi kín gió, nhẹ nhàng cởi bỏ quần áo ướt, lau khô và thay đồ khô nếu có. Dùng chăn, khăn hoặc túi ngủ khô phủ cơ thể, che đầu và cổ nhưng để mặt thông thoáng. Tiếp tục cách nhiệt với nền đất, ghế hoặc bề mặt lạnh để giảm mất nhiệt.

Ưu tiên giữ ấm vùng thân mình

Tập trung bảo vệ ngực và thân mình khỏi mất nhiệt, thay vì chườm nóng tay chân. Có thể sử dụng tiếp xúc da kề da dưới các lớp chăn khô khi hoàn cảnh cho phép và không làm cản trở theo dõi hô hấp hoặc hồi sức. Không đặt nguồn nhiệt nóng trực tiếp lên da.

Chỉ cho uống khi người bệnh hoàn toàn tỉnh táo

Người còn tỉnh, giao tiếp rõ và nuốt bình thường có thể nhấp từng ngụm đồ uống ấm, không chứa cồn. Đồ uống cần ấm vừa, tránh gây bỏng. Không ép ăn uống nếu người bệnh lơ mơ, nôn, khó nuốt hoặc bất tỉnh vì có nguy cơ sặc.

Theo dõi ý thức và nhịp thở liên tục

Ở lại với người bệnh, nói chuyện nhẹ nhàng và theo dõi khả năng đáp ứng, nhịp thở trong khi chờ cấp cứu. Nếu họ không đáp ứng hoặc thở bất thường, báo ngay cho nhân viên điều phối. Không chỉ dựa vào việc da ấm hơn hay đã ngừng run để kết luận tình trạng ổn định.

Nếu người bệnh bất tỉnh, cần làm gì?

Nếu người bệnh không đáp ứng và không thở bình thường, chỉ thở ngáp hoặc bạn không chắc về nhịp thở, hãy bật loa ngoài khi gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn hồi sức. Không trì hoãn để tìm nhiệt kế hay tự bắt mạch kéo dài. Với người trưởng thành cần hồi sức, ép giữa ngực ở tốc độ 100–120 lần/phút, độ sâu khoảng 5–6 cm; nếu đã được huấn luyện, phối hợp 30 lần ép với 2 lần thổi ngạt. Dùng máy khử rung tự động nếu có và làm theo hướng dẫn của máy.

Trường hợp liên quan đến đuối nước, thông khí cứu hộ có vai trò quan trọng. Người đã được huấn luyện cần áp dụng quy trình hồi sức đuối nước; người chưa được huấn luyện nên làm theo hướng dẫn qua điện thoại. Không tự kết luận người lạnh sâu đã tử vong chỉ vì cơ thể lạnh, cứng hoặc khó nhận thấy dấu hiệu sống.

Những việc cần tránh khi sơ cứu hạ thân nhiệt

Các cách làm ấm quá nóng hoặc kích thích mạnh có thể gây bỏng và làm tình trạng xấu đi. Trong lúc chờ hỗ trợ, cần tránh:

• Ngâm hoặc tắm nước nóng.
• Dùng đèn sưởi, lửa hoặc túi nước nóng áp trực tiếp vào cơ thể.
• Xoa bóp mạnh tay, chân, bàn tay và bàn chân.
• Cho uống rượu bia để tạo cảm giác ấm.
• Ép người lơ mơ ăn hoặc uống.
• Để người bệnh ở một mình hoặc tự lái xe.

Không tự truyền dịch, tiêm thuốc hoặc thực hiện các thủ thuật làm ấm bên trong cơ thể. Đây là những biện pháp cần thiết bị theo dõi và nhân viên y tế. Sơ cứu tại chỗ có mục tiêu hạn chế mất nhiệt và duy trì sự sống trong lúc chờ điều trị.

Nguyên nhân và người có nguy cơ hạ thân nhiệt

Hạ thân nhiệt không chỉ xuất hiện trong thời tiết rét đậm. Quần áo ướt do mưa hoặc mồ hôi, gió mạnh, ngâm nước lạnh, nằm trên nền lạnh và ở trong nhà thiếu sưởi đều có thể làm cơ thể mất nhiệt. Nhiệt độ môi trường không quá thấp vẫn có thể gây nguy hiểm nếu tiếp xúc kéo dài và không được bảo vệ phù hợp.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người suy dinh dưỡng, kiệt sức hoặc hạn chế vận động dễ gặp tình trạng này hơn. Rượu và một số thuốc có thể ảnh hưởng đến nhận thức hoặc khả năng điều hòa nhiệt. Hạ thân nhiệt cũng có thể liên quan đến bệnh lý như suy giáp, hạ đường huyết hoặc nhiễm trùng nặng, vì vậy cần được đánh giá nguyên nhân khi không có hoàn cảnh tiếp xúc lạnh rõ ràng.

Hạ thân nhiệt được điều trị tại bệnh viện như thế nào?

Tại bệnh viện, nhân viên y tế đánh giá nhiệt độ trung tâm, ý thức, hô hấp và tuần hoàn, đồng thời theo dõi nhịp tim. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được ủ ấm bằng thiết bị chuyên dụng, hỗ trợ oxy hoặc truyền dịch đã làm ấm. Việc điều trị cần kết hợp tìm và xử trí nguyên nhân. Khi nghi ngờ hạ thân nhiệt hay tình trạng chuyển biến xấu, người nhà có thể đưa người bệnh đến Dịch vụ Cấp cứu - Hồi sức tích cực ICU của BVĐK Hồng Ngọc để được tiếp nhận, đánh giá và theo dõi kịp thời.

Trường hợp hạ thân nhiệt nặng hoặc ngừng tuần hoàn có thể cần hồi sức tích cực và kỹ thuật làm ấm chuyên sâu, bao gồm tuần hoàn ngoài cơ thể tại cơ sở có khả năng thực hiện. Không có một loại thuốc hay phác đồ truyền dịch áp dụng chung cho mọi người bệnh.

Cách phòng ngừa hạ thân nhiệt

Khi ra ngoài trời lạnh, nên mặc nhiều lớp, giữ đầu, cổ, bàn tay và bàn chân ấm, đồng thời chọn lớp ngoài cản gió và chống nước khi cần. Mang theo đồ khô nếu đi xa, thay quần áo bị ướt và nghỉ ở nơi trú trước khi kiệt sức. Khi đi thuyền hoặc hoạt động gần nước, sử dụng áo phao và phương tiện bảo hộ phù hợp.

Trong nhà, cần chú ý nhiệt độ phòng và kiểm tra thường xuyên người cao tuổi sống một mình, trẻ nhỏ hoặc người khó tự chăm sóc. Tránh dùng rượu để chống lạnh. Khi tắm hoặc bơi, hãy ra khỏi nước nếu thấy lạnh, lau khô và thay đồ; đồ uống ấm chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế việc giữ khô và tránh tiếp xúc lạnh.

Lưu ý y khoa: Hạ thân nhiệt là tình trạng cần được đánh giá y tế khẩn. Nếu nghi ngờ, hãy gọi cấp cứu và sơ cứu trong lúc chờ hỗ trợ; không chờ đến khi người bệnh bất tỉnh mới tìm trợ giúp.