Trẻ sơ sinh ra nhiều gỉ mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu phân biệt và cách chăm sóc an toàn

Trẻ sơ sinh ra nhiều gỉ mắt là hiện tượng lâm sàng khá phổ biến trong những tháng đầu đời. Tình trạng này có thể là phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể hoặc là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nhãn khoa sơ sinh (như tắc tuyến lệ, viêm kết mạc). Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin y khoa giúp cha mẹ nhận biết đúng nguyên nhân, phân biệt triệu chứng và nắm được cách vệ sinh, chăm sóc mắt an toàn cho trẻ.

Tóm tắt nội dung của bài viết:

• Bản chất: Trẻ sơ sinh ra nhiều gỉ mắt là tình trạng tích tụ dịch tiết tại khóe mắt hoặc bờ mi, có thể là vảy khô hoặc dịch nhầy dính.
• Nguyên nhân: Tình trạng này thường xuất phát từ tắc tuyến lệ bẩm sinh (nước mắt ứ đọng do ống dẫn chưa hoàn thiện), viêm kết mạc sơ sinh (nhiễm khuẩn từ đường sinh dục mẹ hoặc kích ứng hóa học), hoặc do dịch ối/bụi bẩn tích tụ chưa được làm sạch.
• Phân biệt & Xử trí: Cha mẹ cần phân biệt rõ gỉ mắt sinh lý (ít, màu nhạt, mắt bình thường) và gỉ mắt bệnh lý (mủ vàng/xanh, mắt sưng đỏ) để có hướng xử lý. Việc vệ sinh bằng nước muối sinh lý đúng cách là ưu tiên; tuyệt đối không tự ý dùng thuốc và cần đưa trẻ đi khám ngay nếu có dấu hiệu viêm nhiễm nặng.

1. Hiện tượng trẻ sơ sinh ra nhiều gỉ mắt là gì?

Trẻ sơ sinh ra nhiều gỉ mắt, hay còn gọi là bị ghèn, là hiện tượng vùng khóe mắt hoặc dọc theo viền mi mắt tích tụ dịch tiết có điểm nhầy dính, thường đóng vảy khi khô lại. Tùy thuộc vào nguyên nhân, màu sắc của gỉ mắt có thể là trắng đục, vàng nhạt hoặc chuyển sang xanh lá cây [1].

Tình trạng tiết dịch nhiều khiến hai mi mắt của trẻ dễ bị dính chặt vào nhau, đặc biệt là sau các giấc ngủ dài. Điều này làm cản trở tầm nhìn, khiến trẻ gặp khó khăn khi mở mắt, từ đó sinh ra cảm giác khó chịu và quấy khóc ở trẻ [1].

2. Nguyên nhân phổ biến khiến trẻ sơ sinh ra nhiều gỉ mắt

Hệ thống ống dẫn nước mắt của trẻ sơ sinh rất nhỏ và phức tạp. Sự sai lệch trong quá trình hoàn thiện hệ thống này là nguyên nhân hàng đầu khiến mắt trẻ luôn ẩm ướt và tiết gỉ.

2.1. Tắc tuyến lệ bẩm sinh (Tắc lệ đạo)

Tắc tuyến lệ bẩm sinh là một trong những nguyên nhân lâm sàng thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh. Tình trạng này xảy ra khi hệ thống ống dẫn lệ chưa phát triển hoàn thiện hoặc xuất hiện một lớp màng mỏng che lấp, làm cản trở quá trình lưu thông tự nhiên của nước mắt xuống khoang mũi [2].

Hậu quả là nước mắt bị ứ đọng tại bờ mi, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập và sinh sôi. Quá trình viêm nhiễm tại chỗ này dẫn đến hiện tượng trẻ tiết ra nhiều gỉ mắt, thường đi kèm với triệu chứng chảy nước mắt liên tục dù trẻ đang ở trạng thái bình thường, không quấy khóc [2].

2.2. Viêm kết mạc sơ sinh

Màng kết mạc của trẻ sơ sinh vô cùng mỏng manh. Khi phải tiếp xúc với các tác nhân lạ trong hoặc ngay sau quá trình sinh nở, kết mạc sẽ phản ứng lại bằng cách tiết ra rất nhiều dịch nhầy mủ.

• Do nhiễm khuẩn hoặc nhiễm virus: Trong quá trình người mẹ chuyển dạ và sinh ngả âm đạo, mắt của trẻ sơ sinh có nguy cơ tiếp xúc trực tiếp và lây nhiễm các loại vi khuẩn (điển hình như Chlamydia, lậu cầu) hoặc virus từ đường sinh dục của người mẹ. Tình trạng nhiễm trùng này kích thích kết mạc mắt tiết ra lượng lớn dịch nhầy mủ [3].
• Do phản ứng kích ứng hóa học: Mắt trẻ có thể bị kích ứng nhẹ với các thành phần trong thuốc nhỏ mắt hoặc mỡ tra mắt được nhân viên y tế sử dụng ngay sau khi trẻ được sinh ra nhằm mục đích dự phòng nhiễm trùng. Đây là phản ứng viêm vô khuẩn và thường chỉ mang tính chất tạm thời [3].

2.3. Vệ sinh chưa đúng cách hoặc do dịch ối

Bên cạnh các nguyên nhân từ cấu trúc cơ thể, những yếu tố bên ngoài môi trường hoặc cách chăm sóc hàng ngày cũng tác động trực tiếp đến mức độ tiết gỉ ở mắt trẻ sơ sinh.

• Tồn đọng dịch ối: Trong vài ngày đầu sau khi được sinh ra, trẻ có thể còn dịch tiết sinh lý hoặc chất bẩn tồn đọng quanh mắt. Nếu không được vệ sinh đúng cách, dịch tiết có thể khô lại tạo thành gỉ mắt [1].
• Yếu tố môi trường và vệ sinh: Không gian phòng ở nhiều bụi bẩn, lông thú vật hoặc việc người chăm sóc sử dụng khăn lau không đảm bảo tiêu chuẩn vô khuẩn sẽ trực tiếp kích thích kết mạc nhạy cảm của trẻ, làm tăng tiết dịch và hình thành gỉ mắt [1].

3. Dấu hiệu phân biệt gỉ mắt sinh lý và bệnh lý

Việc theo dõi các biểu hiện lâm sàng giúp cha mẹ đánh giá sơ bộ tình trạng của trẻ để có hướng xử trí y tế phù hợp [2].

4. Hướng dẫn cách vệ sinh và chăm sóc mắt an toàn cho trẻ tại nhà

Việc vệ sinh mắt đúng cách là bước chăm sóc cơ bản giúp làm sạch dịch tiết và hạn chế nguy cơ viêm nhiễm tiến triển ở trẻ sơ sinh [2]:

• Nguyên tắc vệ sinh: Cha mẹ cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng sát khuẩn trước khi thực hiện bất kỳ thao tác nào trên mắt trẻ. Phụ huynh hãy chuẩn bị bông gòn y tế vô trùng hoặc gạc mềm, thấm đẫm nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) loại chuyên dụng dành riêng cho mắt.
• Thao tác lau mắt: Cha mẹ lau nhẹ nhàng theo một chiều từ góc trong (khóe mắt) ra góc ngoài (đuôi mắt). Nguyên tắc bắt buộc là mỗi miếng bông gòn chỉ sử dụng cho một lần lau và dùng riêng biệt cho từng bên mắt nhằm phòng ngừa tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo.
• Massage tuyến lệ (Đối với trẻ bị tắc tuyến lệ): Phụ huynh sử dụng phần mềm của đầu ngón tay út ấn một lực nhẹ và vuốt dọc từ góc trong mi mắt hướng xuống dưới dọc theo sống mũi. Thao tác này tạo ra áp lực giúp đẩy màng tắc hoặc lượng dịch nhầy ứ đọng trong ống lệ ra ngoài. Cha mẹ cần thực hiện thao tác này theo đúng kỹ thuật và tần suất đã được bác sĩ hướng dẫn.

5. Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa kháng sinh hoặc corticoid cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa là cần thiết nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau [3]:

• Mắt trẻ tiết gỉ mủ màu xanh hoặc vàng đậm liên tục, lượng dịch tiết ra nhanh chóng dù vừa được lau sạch.
• Khu vực mí mắt sưng tấy, đỏ rực hoặc đóng vảy cứng khiến trẻ không thể mở mắt.
• Trẻ có biểu hiện khó chịu, quấy khóc nhiều, nhạy cảm với ánh sáng, bú kém hoặc kèm theo sốt.
• Tình trạng chảy nước mắt sống và ra nhiều gỉ không có dấu hiệu cải thiện dù cha mẹ đã thực hiện vệ sinh và massage tuyến lệ đúng cách.

6. Thăm khám và xử lý các vấn đề về mắt cho trẻ sơ sinh tại Trung tâm Mắt - Bệnh viện Hồng Ngọc

Khi phát hiện trẻ sơ sinh có các biểu hiện bất thường về mắt, việc đưa trẻ đi thăm khám kịp thời đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát tình trạng nhiễm trùng và bảo vệ mắt. Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, quy trình chẩn đoán và can thiệp được thực hiện chuyên sâu:

• Hội chẩn Mắt - Nhi khoa: Mô hình bệnh viện đa khoa cho phép bác sĩ Nhãn khoa và Bác sĩ Nhi sơ sinh phối hợp đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe của trẻ. Quá trình hội chẩn này giúp loại trừ các yếu tố bệnh lý toàn thân và đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.
• Chẩn đoán nguyên nhân chuyên sâu: Bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng bằng hệ thống dụng cụ nhãn khoa chuyên biệt dành riêng cho trẻ sơ sinh. Bước này giúp phân biệt rõ ràng giữa tình trạng tắc tuyến lệ bẩm sinh và viêm kết mạc nhiễm khuẩn.
• Can thiệp an toàn, chuẩn y khoa: Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ nội khoa (sử dụng thuốc nhỏ mắt đặc trị, an toàn cho độ tuổi sơ sinh) hoặc thực hiện các thủ thuật y khoa cần thiết (như thông tắc lệ đạo). Các quy trình này được thực hiện trong môi trường vô khuẩn, đảm bảo an toàn tối đa cho trẻ.
• Hướng dẫn chăm sóc chuyên nghiệp: Cha mẹ sẽ được đội ngũ điều dưỡng và bác sĩ hướng dẫn trực tiếp các thao tác vệ sinh mắt, cũng như kỹ thuật massage tuyến lệ đúng chuẩn, hỗ trợ quá trình phục hồi của trẻ tại nhà.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQs)

7.1. Trẻ sơ sinh bị gỉ (ghèn) mắt nhiều có sao không?

Nếu gỉ (ghèn) mắt xuất hiện với số lượng ít, có màu trắng nhạt và trẻ vẫn sinh hoạt bình thường, phần lớn đây là hiện tượng sinh lý do đọng dịch ối hoặc bụi bẩn, không đáng lo ngại. Ngược lại, nếu lượng ghèn tiết ra nhiều, có màu xanh/vàng kèm theo sưng đỏ mắt, đây là dấu hiệu cảnh báo tình trạng nhiễm trùng hoặc bít tắc đường lệ, cần được can thiệp y tế để tránh ảnh hưởng đến giác mạc và thị lực của trẻ [2].

7.2. Trẻ sơ sinh bị gỉ (ghèn) mắt bao lâu thì khỏi?

Thời gian cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu do yếu tố vệ sinh, tình trạng sẽ hết sau vài ngày khi mắt được làm sạch đúng cách. Đối với viêm kết mạc nhiễm khuẩn, các triệu chứng thường thuyên giảm sau 5-7 ngày nếu cha mẹ tuân thủ phác đồ dùng thuốc của bác sĩ. Trường hợp do tắc tuyến lệ bẩm sinh, trẻ có thể cần duy trì thao tác massage trong vài tuần đến vài tháng để ống dẫn lệ được thông thoáng [4].

7.3. Trẻ sơ sinh bị ghèn mắt nhiều phải làm sao?

Bước xử trí đầu tiên là cha mẹ cần duy trì vệ sinh mắt cho trẻ bằng nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) và bông y tế vô khuẩn. Phụ huynh tuyệt đối không sử dụng các mẹo dân gian như nhỏ sữa mẹ hay đắp các loại lá lên mắt trẻ. Nếu tình trạng tiết ghèn không giảm hoặc có dấu hiệu sưng viêm mí mắt, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa Nhãn khoa sớm nhất có thể  [3].

Hiện tượng trẻ sơ sinh ra nhiều gỉ mắt là một triệu chứng nhãn khoa phổ biến, có thể là phản ứng sinh lý hoặc dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý viêm nhiễm nguy hiểm. Việc cha mẹ chủ động theo dõi màu sắc dịch tiết, tuân thủ nguyên tắc vệ sinh mắt vô khuẩn và tránh xa các mẹo dân gian là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực cho trẻ. Khi nhận thấy gỉ mắt chuyển màu mủ hoặc mắt trẻ sưng đỏ, việc can thiệp y tế chuyên khoa là bắt buộc để ngăn chặn các biến chứng nghiêm trọng.

Đừng để tình trạng viêm nhiễm kéo dài làm tổn thương đôi mắt non nớt của trẻ! Quý phụ huynh hãy đưa trẻ đến trực tiếp Trung tâm Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc hoặc liên hệ ngay với chúng tôi để được đội ngũ chuyên gia hàng đầu thăm khám và tư vấn phác đồ điều trị an toàn nhất!

Nếu con em đang gặp các vấn đề về mắt, quý phụ huynh đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0919.489.258 hoặc 0916.987.366  để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế cho các chẩn đoán hay tư vấn y khoa chuyên nghiệp. Tình trạng nhãn khoa cũng như cấu trúc mắt của mỗi người là hoàn toàn khác nhau. Chính vì vậy, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa Mắt trực tiếp thăm khám chuyên sâu và đánh giá cá nhân hóa trước khi đưa ra quyết định về phác đồ điều trị.

Tài liệu tham khảo:

1. clarityeye.net/congenital-nasolacrimal-duct-obstruction/, H. (n.d.). Sticky eyes in children. NHS.uk. Retrieved August 9, 2026, from https://plr.cht.nhs.uk/download/1065/Sticky%20Eyes%20in%20Children%20A4
2. Nasolacrimal duct obstruction - American Academy of Ophthalmology and strabismus. (n.d.). Aapos.org. Retrieved August 9, 2026, from https://aapos.org/glossary/nasolacrimal-duct-obstruction
3. St. Maurice, A. de. (2026, April 24). Neonatal Conjunctivitis. Merck Manual Professional Edition; Merck Manuals. https://www.merckmanuals.com/professional/pediatrics/infections-in-neonates/neonatal-conjunctivitis
4. (N.d.). Mayoclinic.org. Retrieved August 9, 2026, from https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/blocked-tear-duct/symptoms-causes/syc-20351369