Thực phẩm giúp vết thương mau lành bằng cách cung cấp năng lượng, chất đạm, vitamin và khoáng chất cần cho quá trình tái tạo mô. Tuy nhiên, không có món ăn nào bảo đảm vết thương liền nhanh hoặc không để lại sẹo. Dinh dưỡng cần kết hợp với chăm sóc đúng cách và điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Dinh dưỡng ảnh hưởng thế nào đến quá trình lành thương?
Khi da và các mô bị tổn thương, cơ thể cần nguyên liệu để tạo tế bào mới, tổng hợp collagen và duy trì hoạt động miễn dịch. Ăn uống thiếu năng lượng, thiếu đạm hoặc thiếu vi chất có thể làm quá trình phục hồi bị chậm lại. Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi tùy kích thước vết thương, mức độ tổn thương, tình trạng nhiễm trùng và sức khỏe của mỗi người.
Vì vậy, người có vết thương nên ăn đa dạng, tránh bỏ bữa hoặc tự kiêng nhiều nhóm thực phẩm. Với vết mổ lớn, loét tỳ đè, vết thương lâu lành hay tình trạng sụt cân, ăn kém, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể tư vấn chế độ ăn riêng. Người mắc đái tháo đường cũng cần kiểm soát đường huyết để hỗ trợ phục hồi và giảm nguy cơ biến chứng.
Lựa chọn thực phẩm và kiêng đúng cách để tránh sẹo xấu
Các nhóm thực phẩm hỗ trợ vết thương mau lành
Thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu cung cấp chất đạm
Chất đạm tham gia xây dựng và sửa chữa các mô bị tổn thương. Bạn có thể bổ sung đạm từ thịt nạc, thịt gà, cá, trứng, sữa, sữa chua, đậu phụ và các loại đậu. Nên bố trí thực phẩm cung cấp đạm trong các bữa chính, đồng thời thay đổi món để dễ ăn và tránh phụ thuộc vào một loại thực phẩm.
Nếu ăn chay, bạn có thể phối hợp đậu phụ, đậu nành, các loại đậu và hạt trong thực đơn. Người ăn kém có thể chia nhỏ bữa hoặc chọn món mềm như cháo thịt, cá hấp, trứng hấp. Nếu có bệnh thận hoặc đang được chỉ định hạn chế đạm, cần hỏi bác sĩ trước khi tăng lượng thực phẩm giàu đạm.
Có cần kiêng rau muống, thịt bò, trứng và hải sản để tránh sẹo?
Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng thuyết phục để khuyến cáo mọi người kiêng rau muống, rau rút, đồ nếp, thịt bò, trứng, thịt gà hoặc hải sản chỉ nhằm ngăn sẹo. Những quan niệm như ăn trứng làm da loang màu, ăn thịt bò gây sẹo thâm hay ăn đồ nếp khiến vết thương mưng mủ không nên được trình bày như kết luận y khoa. Các hướng dẫn dinh dưỡng hỗ trợ lành thương vẫn đưa thịt, trứng, cá và hải sản vào nhóm thực phẩm có thể sử dụng.
Bạn cần tránh thực phẩm đã từng gây dị ứng và tuân thủ chế độ ăn riêng nếu bác sĩ có chỉ định. Sau một số phẫu thuật đường tiêu hóa, cách ăn và dạng thức ăn có thể cần điều chỉnh theo từng giai đoạn. Nếu xuất hiện mưng mủ, sưng đỏ hoặc đau tăng, hãy đi khám để kiểm tra thay vì cho rằng nguyên nhân đến từ một món ăn.
Gợi ý món ăn trong thời gian có vết thương
Bạn không cần tìm món ăn cầu kỳ để hỗ trợ phục hồi. Có thể xây dựng bữa ăn từ những thực phẩm quen thuộc, kết hợp nguồn tinh bột, thực phẩm giàu đạm và rau quả. Bảng dưới đây là gợi ý phối hợp món, không phải thực đơn điều trị áp dụng cho mọi người.
| Bữa ăn | Gợi ý món |
|---|---|
| Bữa sáng | Cháo thịt nạc và trứng chín, thêm một phần trái cây |
| Bữa trưa | Cơm, cá hấp, canh rau ngót thịt băm và rau củ |
| Bữa tối | Cơm hoặc khoai, thịt gà hay đậu phụ, rau xanh |
| Bữa phụ | Sữa, sữa chua hoặc trái cây tùy khả năng dung nạp |
Lượng ăn cần phù hợp với nhu cầu cá nhân. Nếu nhanh no, hãy chia thành các bữa nhỏ và bổ sung bữa phụ có đạm thay vì cố ăn nhiều cùng lúc. Người mắc đái tháo đường cần điều chỉnh lượng tinh bột và đường theo hướng dẫn; người khó nhai, khó nuốt hoặc sụt cân nên được tư vấn dinh dưỡng.
Lưu ý về nước uống, nghệ và sản phẩm bổ sung
Uống nước rải đều trong ngày giúp đáp ứng nhu cầu dịch của cơ thể. Lượng nước cần điều chỉnh theo thể trạng, thời tiết, mức vận động và tình trạng mất dịch. Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc được chỉ định hạn chế dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng. Trong thời gian vết thương đang hồi phục, nên tránh rượu bia hoặc trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng, đặc biệt khi đang dùng thuốc.
Nghệ có thể dùng làm gia vị, còn diếp cá có thể là một phần của bữa ăn nếu được sơ chế bảo đảm vệ sinh. Tuy nhiên, không nên xem chúng là thuốc kháng sinh hoặc thực phẩm bảo đảm ngăn sẹo. Nếu chế độ ăn đáp ứng nhu cầu, bạn thường không cần tự bổ sung vitamin và khoáng chất để thúc đẩy lành thương. Trường hợp ăn kém hoặc có nguy cơ thiếu chất cần được nhân viên y tế đánh giá.
Nghệ có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn và ngăn ngừa sẹo
Chăm sóc vết thương đúng cách để hỗ trợ phục hồi
Với vết cắt hoặc trầy xước nhỏ, sạch, cần làm sạch nhẹ nhàng và bảo vệ bằng băng phù hợp. Không nên mặc định rằng phải để vết thương hở, khô đóng vảy mới mau lành. Môi trường ẩm phù hợp có thể hỗ trợ quá trình liền da; điều này khác với để vết thương ướt sũng hoặc băng thấm dịch kéo dài. Không đắp nghệ tươi, lá giã hay các hỗn hợp tự chế lên vùng da đang hở. Với vết mổ, hãy làm theo hướng dẫn của cơ sở điều trị.
Sau khi da đã liền kín, cần che chắn khỏi nắng và có thể sử dụng kem chống nắng trên vùng da đã lành để hạn chế thay đổi màu sắc. Người từng có sẹo lồi hoặc thấy sẹo dày lên, ngứa, đau nên khám da liễu để được tư vấn. Dinh dưỡng hỗ trợ sửa chữa mô nhưng không thay thế việc chăm sóc vết thương và xử trí sẹo phù hợp.
Khi nào cần đi khám vì vết thương?
Bạn nên đi khám khi vết thương đỏ lan, sưng nóng, đau tăng, chảy mủ, có mùi bất thường hoặc kèm sốt. Vết thương sâu, rộng, còn dị vật, do người hoặc động vật cắn, hay chảy máu không cầm cũng cần được xử trí y tế. Với vết thương bẩn hoặc vết đâm xuyên, nhân viên y tế sẽ đánh giá thêm nhu cầu phòng uốn ván.
Người mắc đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc có vết loét lâu lành nên được thăm khám sớm. Nếu ăn kém, giảm cân ngoài ý muốn hoặc khó xây dựng thực đơn, bạn có thể trao đổi với bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được đánh giá tình trạng vết thương và nhu cầu dinh dưỡng.
Lưu ý y khoa: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị. Chế độ ăn và cách chăm sóc cần được điều chỉnh theo loại vết thương, bệnh nền và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Theo dõi fanpage của Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để biết thêm thông tin bổ ích khác:
