Cách điều trị nhân tuyến giáp hiệu quả, an toàn hiện nay

Tham vấn chuyên môn: THS.BSNT Đào Đức Phong - Khoa Nội Tiết - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh

Tóm tắt nhanh:

• Nhân tuyến giáp là khối bất thường trong tuyến giáp: khoảng 90 – 95% là lành tính, thường gặp ở phụ nữ và người trung niên.
• Phần lớn nhân tuyến giáp không nguy hiểm: cần đi khám khi nhân to nhanh, gây khàn tiếng, khó nuốt, khó thở, có hạch cổ hoặc triệu chứng rối loạn hormone.
• Cách điều trị nhân tuyến giáp tùy từng trường hợp: nhân lành tính nhỏ chỉ cần theo dõi định kỳ; nhân tăng hoạt có thể dùng thuốc hoặc i-ốt phóng xạ; nhân lớn gây chèn ép có thể đốt sóng cao tần RFA hoặc phẫu thuật; nhân ác tính cần phẫu thuật.
• Thuốc không làm tan nhân tuyến giáp: thuốc chủ yếu dùng để điều chỉnh chức năng tuyến giáp, không dùng thường quy để làm nhỏ nhân lành tính.
• Tái khám định kỳ là bắt buộc: siêu âm và xét nghiệm theo hẹn giúp phát hiện sớm thay đổi bất thường của nhân.

1. Nhân tuyến giáp là gì? Phân loại các loại nhân tuyến giáp

Nhân tuyến giáp (còn gọi là u tuyến giáp, nhân xơ tuyến giáp) là một hoặc nhiều khối hình thành trong tuyến giáp do tế bào tuyến giáp phát triển bất thường. Nhân có thể sờ thấy ở cổ hoặc chỉ phát hiện được qua siêu âm.

Nhân tuyến giáp thường gặp ở người từ 36 đến 55 tuổi, đặc biệt là phụ nữ mang thai và phụ nữ thời kỳ mãn kinh. Nữ giới mắc bệnh cao hơn nam giới nhiều lần, tương tự các bệnh lý tuyến giáp khác.

Tùy tiêu chí, nhân tuyến giáp được phân loại như sau:

Để xác định loại nhân, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm tuyến giáp (phân loại TI-RADS), xét nghiệm hormone TSH, FT4 và chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) khi nhân có đặc điểm nghi ngờ. Đây là cơ sở để lựa chọn cách điều trị nhân tuyến giáp phù hợp.

2. Nhân tuyến giáp có nguy hiểm không? Khi nào cần đi khám?

Phần lớn nhân tuyến giáp không nguy hiểm vì khoảng 90 – 95% là lành tính, phát triển chậm và không ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, nhân tuyến giáp có thể trở nên nguy hiểm khi:

• Là nhân ác tính: ung thư tuyến giáp có thể xâm lấn mô xung quanh và di căn hạch cổ nếu không phát hiện sớm.
• Nhân to gây chèn ép: ảnh hưởng đến khí quản, thực quản, dây thần kinh thanh quản, gây khó thở, khó nuốt, khàn tiếng.
• Nhân tăng hoạt: gây cường giáp, lâu dài dẫn đến rối loạn nhịp tim, loãng xương.

Nhân tuyến giáp thường hình thành âm thầm. Theo THS.BSNT Đào Đức Phong, Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh rất khó tự nhận biết ở giai đoạn sớm do không có triệu chứng rõ ràng hoặc dễ nhầm với triệu chứng thông thường. Khi nhân phát triển lớn hơn, người bệnh có thể gặp các dấu hiệu sau:

• Khàn tiếng kéo dài: do nhân lớn hoặc nhân ác tính chèn ép, xâm lấn dây thần kinh thanh quản quặt ngược, ảnh hưởng đến dây thanh.
• Nuốt vướng, mắc nghẹn khi nuốt: do nhân chèn ép thực quản.
• Khó thở, đặc biệt khi nằm: do nhân lớn chèn ép khí quản.
• Sờ thấy khối ở cổ hoặc cổ to bất thường: khối di động theo nhịp nuốt.
• Nổi hạch vùng cổ: hạch cổ cứng, to dần là dấu hiệu cảnh báo cần loại trừ ung thư tuyến giáp.
• Đau vùng cổ: có thể xuất hiện đột ngột khi chảy máu trong nhân dạng nang.
• Triệu chứng rối loạn hormone: với nhân tăng hoạt, người bệnh có thể sụt cân, hồi hộp, tim đập nhanh, đổ nhiều mồ hôi, mất ngủ, lo lắng, đi ngoài nhiều lần.

Bạn nên đi khám chuyên khoa Nội tiết khi:

• Sờ thấy khối ở cổ hoặc tình cờ phát hiện nhân giáp khi khám sức khỏe.
• Nhân to nhanh trong thời gian ngắn.
• Khàn tiếng, khó nuốt, khó thở kéo dài trên 2 – 3 tuần.
• Có hạch cổ bất thường.
• Có tiền sử xạ trị vùng đầu cổ hoặc người thân mắc ung thư tuyến giáp.

Liên hệ đặt lịch khám cùng chuyên gia Nội tiết – Tuyến giáp qua hotline 0911.858.626 hoặc đăng ký TẠI ĐÂY.

3. Cách điều trị nhân tuyến giáp

Cách điều trị nhân tuyến giáp phụ thuộc vào bản chất nhân (lành hay ác), kích thước, triệu chứng và chức năng tuyến giáp. Bảng dưới đây tóm tắt hướng điều trị thường gặp:

3.1. Thăm khám định kỳ và điều chỉnh chế độ ăn uống

Với nhân tuyến giáp đã được chẩn đoán lành tính, kích thước nhỏ (thường dưới 2 cm), không gây đau, không chèn ép và không ảnh hưởng thẩm mỹ, bác sĩ thường chưa chỉ định can thiệp. Thay vào đó, người bệnh được theo dõi chủ động: siêu âm và xét nghiệm lại sau 6 – 24 tháng tùy đặc điểm nhân.

Trong thời gian theo dõi, người bệnh nên:

• Ăn uống cân đối, đủ protein, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất.
• Hạn chế thực phẩm giàu cholesterol và chất béo bão hòa như thịt đỏ nhiều mỡ, phô mai, kem.
• Không tự ý dùng thực phẩm chức năng, thuốc nam được quảng cáo "làm tan nhân giáp".
• Tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm soát sự phát triển của nhân tuyến giáp.

Chế độ ăn uống không làm nhỏ nhân tuyến giáp nhưng giúp duy trì sức khỏe tổng thể và hỗ trợ quá trình theo dõi, điều trị.

3.2. Điều trị nội khoa bằng thuốc

Hiện chưa có thuốc nào làm tan nhân tuyến giáp. Thuốc được dùng chủ yếu để điều chỉnh chức năng tuyến giáp:

• Levothyroxine (LT4): bù hormone khi nhân tuyến giáp kèm suy giáp hoặc sau phẫu thuật cắt tuyến giáp. Trước đây, LT4 từng được dùng để ức chế nhân phát triển, nhưng hiệu quả thấp và dùng kéo dài có thể gây rối loạn nhịp tim, loãng xương. Vì vậy, các hướng dẫn hiện nay không khuyến cáo dùng LT4 thường quy để làm nhỏ nhân lành tính.
• Thuốc kháng giáp (thiamazole, PTU): dùng cho nhân tăng hoạt gây cường giáp, giúp đưa hormone về bình thường trước khi điều trị triệt để.
• Thuốc chẹn beta: giảm nhanh triệu chứng tim nhanh, run tay, hồi hộp do cường giáp.
• I-ốt phóng xạ (I-131): dạng uống, giúp phá hủy và thu nhỏ nhân tăng hoạt; chống chỉ định ở phụ nữ mang thai, cho con bú.

Quá trình điều trị bằng thuốc cần được bác sĩ theo dõi bằng xét nghiệm định kỳ, thường kéo dài nhiều tháng.

3.3. Phẫu thuật

Phẫu thuật là cách điều trị nhân tuyến giáp được chỉ định khi:

• Nhân ác tính hoặc nghi ngờ ác tính qua chọc hút tế bào.
• Nhân lớn (thường từ 4 cm trở lên) hoặc gây chèn ép, khó thở, khó nuốt.
• Nhân phát triển nhanh, ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc không đáp ứng với các phương pháp khác.

Bác sĩ có thể cắt một thùy hoặc toàn bộ tuyến giáp. Khi cắt toàn bộ tuyến giáp, người bệnh cần dùng thuốc thay thế hormone tuyến giáp suốt đời.

3.4. Phẫu thuật mổ mở

Mổ mở thường được chỉ định khi nhân rất lớn, nhân ác tính có xâm lấn hoặc di căn hạch rộng. Bác sĩ rạch đường mổ vài cm ở vùng cổ trước để cắt bỏ nhân hoặc tuyến giáp.

Phương pháp này xử lý được các trường hợp phức tạp, nhưng có nhược điểm là để lại sẹo vùng cổ, thời gian hồi phục dài hơn và có nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu, tổn thương tuyến cận giáp hoặc dây thần kinh thanh quản.

3.5. Nội soi qua đường tiền đình miệng

Mổ nội soi tuyến giáp qua đường tiền đình miệng được nhiều người lựa chọn để điều trị nhân tuyến giáp lành tính có chỉ định mổ và ung thư tuyến giáp giai đoạn sớm nhờ hiệu quả và tính thẩm mỹ cao.

Qua những đường rạch dài vài mm ở mặt trong môi dưới, bác sĩ tiếp cận và lấy bỏ nhân tuyến giáp, nạo vét hạch khi cần. Các cấu trúc quan trọng như dây thần kinh thanh quản quặt ngược và tuyến cận giáp được bộc lộ rõ, bảo tồn tối đa. Người bệnh không có sẹo vùng cổ, ít đau và hồi phục nhanh.

3.6. Đốt sóng cao tần RFA

Đốt sóng cao tần (RFA) là phương pháp xâm lấn tối thiểu, dùng nhiệt từ sóng cao tần qua một kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm để phá hủy mô nhân, giúp nhân nhỏ dần trong vài tháng.

RFA phù hợp với nhân tuyến giáp đã được xác nhận lành tính, có phần đặc chiếm trên 50%, gây chèn ép, mất thẩm mỹ hoặc nhân tăng hoạt. Ưu điểm của phương pháp là không cần mổ, không để lại sẹo, ít đau, thường chỉ cần gây tê tại chỗ và bảo tồn được chức năng tuyến giáp.

4. Lưu ý khi điều trị nhân tuyến giáp

Quá trình điều trị nhân tuyến giáp cần được bác sĩ chuyên khoa Nội tiết theo dõi. Người bệnh nên lưu ý:

• Chọn phương pháp điều trị phù hợp: bác sĩ sẽ đề xuất cách điều trị nhân tuyến giáp dựa trên kết quả siêu âm, xét nghiệm, chọc hút tế bào và mong muốn của người bệnh, đồng thời giải thích lợi ích, rủi ro của từng phương pháp.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: liều thuốc kháng giáp hoặc hormone tuyến giáp được điều chỉnh theo từng giai đoạn dựa trên xét nghiệm. Người bệnh không tự ý tăng, giảm liều hay ngừng thuốc.
• Theo dõi sau phẫu thuật hoặc RFA: sau can thiệp, người bệnh cần tái khám để kiểm tra vết mổ, phát hiện sớm biến chứng như khàn tiếng, tê bì tay chân, đồng thời xét nghiệm chức năng tuyến giáp và điều chỉnh hormone thay thế nếu cần.
• Ăn uống và sinh hoạt lành mạnh: đa số người có nhân tuyến giáp lành tính, chức năng bình thường không cần kiêng hải sản hay thực phẩm chứa i-ốt thông thường. Người có nhân tăng hoạt hoặc chuẩn bị điều trị i-ốt phóng xạ nên hạn chế thực phẩm rất giàu i-ốt như rong biển, tảo bẹ và thuốc, thực phẩm chức năng chứa i-ốt theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Tái khám định kỳ: siêu âm và xét nghiệm theo lịch hẹn giúp bác sĩ đánh giá kích thước nhân, chức năng tuyến giáp và tác dụng phụ của thuốc để điều chỉnh kịp thời.

5. Câu hỏi thường gặp về cách điều trị nhân tuyến giáp (FAQ)

5.1. Nhân tuyến giáp có tự khỏi không?

Phần lớn nhân tuyến giáp không tự biến mất nhưng thường ổn định trong nhiều năm. Một số nhân dạng nang có thể tự nhỏ lại khi dịch được hấp thu. Vì vậy, người bệnh vẫn cần siêu âm theo dõi định kỳ thay vì chờ nhân tự khỏi.

5.2. Nhân tuyến giáp bao nhiêu cm thì phải mổ?

Không có một con số cố định cho mọi trường hợp. Phẫu thuật thường được cân nhắc khi nhân từ 4 cm trở lên, gây chèn ép, phát triển nhanh hoặc có kết quả nghi ngờ ác tính. Nhân lành tính kích thước lớn nhưng không triệu chứng vẫn có thể chỉ cần theo dõi hoặc lựa chọn RFA.

5.3. Điều trị nhân tuyến giáp bằng thuốc có khỏi không?