Dậy thì sớm là tình trạng ngày càng phổ biến, khi trẻ bắt đầu phát triển cơ thể quá sớm so với độ tuổi. Trong đó, dậy thì sớm ở bé gái không chỉ khiến cha mẹ lo lắng vì những thay đổi đột ngột về ngoại hình, mà còn tiềm ẩn nhiều ảnh hưởng đến tâm lý, chiều cao và sức khỏe sinh sản của trẻ nếu không được theo dõi kịp thời.
Như thế nào là dậy thì sớm?
Dậy thì sớm là tình trạng trẻ bắt đầu bước vào giai đoạn phát triển sinh lý trước độ tuổi bình thường. Cụ thể, nếu bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi và bé trai trước 9 tuổi thì được xem là dậy thì sớm.
Trong giai đoạn này, cơ thể trẻ sẽ có những thay đổi rõ rệt về thể chất và nội tiết như: tăng trưởng chiều cao nhanh chóng, phát triển cơ bắp, hình thành đặc điểm giới tính thứ phát (như mọc lông mu, tuyến vú phát triển ở bé gái...), đồng thời khả năng sinh sản cũng bắt đầu hình thành.
Dậy thì là bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển, nhưng nếu diễn ra quá sớm có thể ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe thể chất và tâm lý của trẻ.
Nguyên nhân dậy thì sớm ở bé gái
Não bắt đầu quá trình sản xuất một loại hormone gọi là hormone giải phóng gonadotropin (GnRH). Khi hormone này đến tuyến yên (một tuyến nhỏ hình hạt đậu ở đáy não) sẽ dẫn đến việc sản xuất nhiều hormone trong buồng trứng ở nữ (estrogen). Estrogen có liên quan đến sự tăng trưởng và phát triển của các đặc tính tình dục nữ.
Có hai loại dậy thì điển hình là dậy thì sớm trung ương và dậy thì sớm ngoại vi:
Dậy thì sớm trung ương
Ở dạng dậy thì sớm trung ương, quá trình dậy thì khởi phát sớm bất thường nhưng vẫn theo trình tự phát triển sinh lý bình thường. Trong phần lớn trường hợp, nguyên nhân chính xác không thể xác định. Tuy nhiên, một số yếu tố bệnh lý có thể liên quan đến tình trạng này, bao gồm:
- Một khối u trong não hoặc tủy sống (hệ thống thần kinh trung ương)
- Một khiếm khuyết trong não khi sinh, chẳng hạn như tích tụ chất lỏng dư thừa (tràn dịch não) hoặc một khối u không ung thư (hamartoma)
- Bức xạ đến não hoặc tủy sống
- Tổn thương não hoặc tủy sống
- Hội chứng McCune-Albright - một bệnh di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến xương, màu da và gây ra các vấn đề về nội tiết tố
- Tăng sản thượng thận bẩm sinh - một nhóm các rối loạn di truyền liên quan đến sản xuất hormone bất thường của tuyến thượng thận
- Suy giáp - một tình trạng mà tuyến giáp không sản xuất đủ hormone
Có nhiều nguyên nhân gây nên dậy thì sớm ở bé gái
Dậy thì sớm ngoại vi
Dậy thì sớm ngoại vi có mức độ phổ biến ít hơn so với dậy thì sớm trung ương và không có sự tham gia của hormone trong não (GnRH). Thay vào đó, nguyên nhân là giải phóng estrogen vào cơ thể vì các vấn đề với buồng trứng, tuyến thượng thận hoặc tuyến yên.
Ở cả bé gái và bé trai, những điều sau đây có thể dẫn đến dậy thì sớm ngoại biên:
Một khối u ở tuyến thượng thận hoặc trong tuyến yên tiết ra estrogen hoặc testosterone
Hội chứng McCune-Albright, một rối loạn di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến màu da, xương và gây ra các vấn đề về nội tiết tố
Tiếp xúc với các nguồn estrogen hoặc testosterone bên ngoài, chẳng hạn như kem hoặc thuốc mỡ
Ở bé gái, dậy thì sớm ngoại vi cũng có thể liên quan đến:
U nang buồng trứng
Khối u buồng trứng
Các yếu tố làm tăng nguy cơ dậy thì sớm của trẻ bao gồm:
Con gái có nhiều khả năng phát triển dậy thì sớm hơn con trai
Trẻ thừa cân đáng kể có nguy cơ phát triển dậy thì sớm cao hơn.
Tiếp xúc với hormone giới tính: Tiếp xúc với kem hoặc thuốc mỡ chứa estrogen hoặc các chất khác có chứa các hormone này (như thuốc của người lớn hoặc thực phẩm bổ sung), có thể làm tăng nguy cơ phát triển dậy thì sớm
Dậy thì sớm có thể là một biến chứng của hội chứng McCune-Albright hoặc tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh - điều kiện liên quan đến việc sản xuất bất thường các nội tiết tố nam (androgen). Trong một số ít trường hợp, dậy thì sớm cũng có thể liên quan đến chứng suy giáp.
Đã nhận được xạ trị của hệ thống thần kinh trung ương. Điều trị bức xạ cho khối u, bệnh bạch cầu hoặc các tình trạng khác có thể làm tăng nguy cơ dậy thì sớm.
Có thể bạn quan tâm:
Ảnh hưởng của dậy thì sớm đối với bé gái
Thấp/lùn khi trưởng thành
Trẻ em dậy thì sớm có thể phát triển nhanh chóng và cao nhanh hơn so với các bạn cùng trang lứa. Nhưng vì xương của chúng trưởng thành nhanh hơn bình thường sẽ kéo theo việc ngừng phát triển sớm hơn bình thường. Điều này có thể khiến trẻ có chiều cao thấp khi trưởng thành.
Tâm lý trẻ bị ảnh hưởng
Trẻ sẽ cảm thấy ngại ngùng, xấu hổ, bị bạn bè trêu vì những thay đổi trên cơ thể khi dậy thì sớm dẫn đến trẻ bị tự ti, trầm cảm và tạo nên di chứng tâm lý đến khi trẻ trưởng thành.
Dậy thì sớm khiến trẻ tự ti, ngại ngùng, xấu hổ
Quan hệ tình dục sớm
Ham muốn tình dục có thể đến sớm hơn đối với trẻ dậy thì sớm do sự phát triển sinh lý quá sớm. Điều này có thể khiến trẻ dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng gây hậu quả như mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, mang thai sớm…
Kết quả học tập bị ảnh hưởng
Trẻ dễ bị lơ là, bỏ bê việc học do những biến đổi tâm sinh lý trong thời gian dậy thì. Thời điểm này bố mẹ cần chú ý và khuyên nhủ, động viên kịp thời để theo sát tình hình của con.
Tăng nguy cơ mắc hội chứng buồng trứng đa nang
Nếu chu kỳ kinh nguyệt bắt đầu quá sớm (trước 8 tuổi) ở bé gái sẽ làm tăng nguy cơ phát triển thành chứng rối loạn nội tiết tố và gây hội chứng buồng trứng đa nang khi trưởng thành.
Cần làm gì khi trẻ có những biểu hiện của dậy thì sớm
Khi bé gái xuất hiện các dấu hiệu như ngực bắt đầu phát triển, có lông mu, mùi cơ thể như người lớn, tăng trưởng chiều cao nhanh bất thường trong thời gian ngắn hoặc ra huyết âm đạo sớm... trước 8 tuổi, bố mẹ cần đặc biệt lưu ý vì đây có thể là biểu hiện của dậy thì sớm.
Đưa bé đi thăm khám sớm
Việc quan trọng nhất khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm là đưa bé đến bệnh viện để được thăm khám và tầm soát kịp thời. Việc này giúp xác định rõ nguyên nhân (trung ương hay ngoại vi), đánh giá mức độ phát triển của xương, hormone sinh dục và có phương án can thiệp kịp thời nếu cần thiết.
Tại Bệnh viện đa khoa Hồng Ngọc, bé gái có dấu hiệu dậy thì sớm sẽ được thăm khám trực tiếp với TS.BS Lương Thị Thu Hiền – Chuyên gia đầu ngành về Nội tiết – Di truyền trẻ em & vị thành niên.
- Tu nghiệp về Nội tiết Nhi tại Úc, Malaysia, Nga
- Nguyên là Trưởng Khoa Nhi - BV E
- Gần 20 năm là Giảng viên Bộ môn Nhi - ĐH Y Hà Nội
- Hơn 15 năm công tác tại BV Nhi Trung Ương & BV Bạch Mai
Trẻ sẽ được khám với chuyên gia nội tiết Nhi tại BVĐK Hồng Ngọc
Bên cạnh đó, Bệnh viện Hồng Ngọc đã nghiên cứu và thiết kế gói tầm soát dậy thì sớm ở trẻ em. Gói khám được xây dựng với danh mục kiểm tra bài bản, kết hợp giữa khám tổng quát, siêu âm và các xét nghiệm chuyên sâu liên quan đến hormone và cơ quan sinh sản. Nhờ đó, bác sĩ không chỉ đánh giá được tình trạng hiện tại mà còn dự đoán xu hướng phát triển trong tương lai, từ đó xây dựng phác đồ theo dõi và điều trị phù hợp cho từng trẻ.
Đồng hành cùng con
Bé có thể có rất nhiều câu hỏi về những gì đang xảy ra với cơ thể. Bạn cùng lớp có thể nói những điều gây tổn thương đối với trẻ. Điều quan trọng là cha mẹ cần dành thời gian để lắng nghe những mối quan tâm của con và trả lời các câu hỏi một cách tế nhị nhưng thành thật.
Cha mẹ nên giải thích rằng mọi người đều trải qua tuổi dậy thì vào một thời điểm khác nhau. Một số bạn bắt đầu sớm và một số bạn bắt đầu muộn hơn nhiều. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng tất cả những thay đổi cơ thể này sẽ xảy ra với tất cả mọi người và thời điểm cũng khác nhau đối với mỗi người.
Bố mẹ cần đồng hành cùng con trong giai đoạn tuổi dậy thì
Cha mẹ hãy nhớ rằng dậy thì sớm sẽ khiến trẻ có cảm giác tình dục sớm. Hãy hiểu về sự tò mò và nhầm lẫn của trẻ về những thay đổi do việc sản xuất sớm các hormone liên quan đến tình dục. Cha mẹ cần đặt ra ranh giới rõ ràng về các hành vi lành mạnh và giáo dục giới tính từ sớm cho trẻ.
Khuyến khích trẻ tham gia vào các môn thể thao, nghệ thuật và các hoạt động khác giúp trẻ tự tin hơn.
Phòng ngừa dậy thì sớm
Song song với các biện pháp trên thì bố mẹ cũng cần có những cách phòng ngừa dậy thì sớm ở bé gái. Một số yếu tố nguy cơ cho dậy thì sớm bắt đầu từ bệnh lý bên trong cơ thể nên không thể tránh khỏi. Nhưng có thể nguyên nhân phát triển dậy thì sớm là do chế độ ăn uống sinh hoạt không phù hợp. Vì thế cần có giải pháp để phòng ngừa như sau:
Tránh xa nguồn estrogen và testosterone bên ngoài - chẳng hạn như thuốc theo toa cho người lớn hoặc bổ sung chế độ ăn uống có chứa estrogen hoặc testosterone
Khuyến khích trẻ duy trì cân nặng khỏe mạnh
Tăng cường cho trẻ vận động
Thay đổi chế độ dinh dưỡng hợp lý
* Lưu ý: Những thông tin cung cấp trong bài viết của Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Quý khách có nhu cầu khám phát hiện dậy thì sớm ở trẻ, vui lòng liên hệ theo:
📞 HOTLINE: 0947.616.006
📍 Địa chỉ: Số 8 Châu Văn Liêm, Nam Từ Liêm, Hà Nội
🏥 KHOA NHI - BVĐK HỒNG NGỌC PHÚC TRƯỜNG MINH
Theo dõi fanpage của Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để biết thêm thông tin bổ ích khác:
